Humanistyczny obraz starości. Przesłanki dla gerontologii humanistycznej: Refleksje nad starością. Tom 3

Autorzy

Elżbieta Dubas
Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu, Katedra Andragogiki i Gerontologii Społecznej
https://orcid.org/0000-0002-7803-3369

Słowa kluczowe:

starość, gerontologia humanistyczna, godność osoby, holistyczne doświadczanie życia

Streszczenie

W opracowaniu, będącym próbą naszkicowania obrazu starości w odniesieniu do wartości humanistycznych i jej holistycznego ujęcia, uwzględniono wybrane konteksty. Jednym z nich jest perspektywa trójjedni, a więc jedności ciała, psychiki i ducha, kolejnymi – połączona przestrzeń świata wewnętrznego i świata zewnętrznego oraz obiektywnego i subiektywnego wymiaru starości. W takim oglądzie nie sposób pominąć spojrzenia na starość w kontekście wielowymiarowego rozwoju oraz w perspektywie szeroko rozumianego uczenia się. Podjęto także próbę dostrzeżenia w starości piękna, choćby dlatego, że to dziś nie częsty sposób oglądu starości. Poświęcono także miejsce trudnym doświadczeniom egzystencjalnym, jakie dla człowieka starszego bywają codziennością, w szczególności chorobie Alzheimera. Kategoria „towarzyszenie w drodze” okazała się być niezwykle celna dla opisu relacji człowieka z człowiekiem na drodze ich życia i starości. Z dramatu doświadczania trosk egzystencjalnych wyprowadzona została perspektywa traktowania starości nie tylko jako zadania i wyzwania, ale także jako daru. Na starzenie się można spojrzeć także jako na dojrzewanie, stawanie się w pełni człowiekiem. I wreszcie ostatni kontekst, silnie przemawiający aktualnie, w XXI wieku – perspektywa ery cyfrowej, i tu również próba odnalezienia humanistycznej wizji starości. Wskazane konteksty uwypuklają godność osoby starszej oraz holistyczny wymiar starości, wynikający z jednostkowego doświadczania pełnego cyklu życia, zazębiania się doświadczeń na przestrzeni całego życia i splotu jednostkowych doświadczeń z bogatym spektrum wewnętrznych i zewnętrznych uwarunkowań starości i procesów starzenia się.

Biogram autora

Elżbieta Dubas - Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu, Katedra Andragogiki i Gerontologii Społecznej

Profesor nauk społecznych, pedagog – andragog, geragog. Kierownik Katedry Andragogiki i Gerontologii Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego.
Członek specjalista Komitetu Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk – przewodnicząca Sekcji Gerontologia. Prodziekan Wydziału Nauk o Wychowaniu UŁ w czterech kadencjach. Zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, przewodnicząca Rady Naukowej czasopisma „Exlibris Bibliotek Gerontologii Społecznej”. Wieloletnia aktywność w towarzystwach naukowych, takich jak: Polskie Towarzystwo Gerontologiczne Oddział w Łodzi, Akademickie Towarzystwo Andragogiczne, Stowarzyszenie Gerontologów Społecznych, International Society for Research on Solitude.
Specjalizuje się w zakresie badań nad dorosłością (w tym starością) w powiązaniu z procesami rozwoju i uczenia się, w szczególności w obszarze auksologii andragogicznej i badań dotyczących nieformalnego uczenia się; w zakresie monoseologii pedagogicznej (pedagogiki samotności), w zakresie andragogicznych badań nad biografią. Redaktor serii wydawniczych Refleksje nad Starością oraz Biografia i Badanie Biografii.

Bibliografia

Aduszkiewicz A. (red.), 2004, Słownik filozofii, Świat Książki, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Agazzi E., 1997, Dobro, zło i nauka: etyczny wymiar działalności naukowo-technicznej, tłum. E. Kałuszyńska, Oficyna Akademicka OAK, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Aleksander T., 2011, Motywy uczenia się ludzi w podeszłym wieku, [w:] E. Górnikowska-Zwolak, M. Wójcik (red.), Soma i psyche w edukacji dojrzałych wiekiem kobiet i mężczyzn, Górnośląska Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Kardynała Augusta Hlonda w Mysłowicach, Mysłowice, s. 33–50.
Zobacz w Google Scholar

Bandura A., 2007, Teoria społecznego uczenia się, tłum. J. Kowalczewska, J. Radzicki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Bąk-Sosnowska M., 2010, Jej Wysokość Reksja, „Charaktery”, nr 12(167), s. 82–86.
Zobacz w Google Scholar

Beaudoin P., 2002, Perspektywa współmałżonka, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi”, z.: Gerontologia. Ludzie starsi jako jednostkowe siły społeczne, nr 7(27), s. 95–102.
Zobacz w Google Scholar

Bieńkowska E., 1990, Dwa są rodzaje życia, „Znak”, nr 417–418(2–3), s. 149–158.
Zobacz w Google Scholar

Binnebesel J., Janowicz A., Krakowiak P. (red.), 2009, Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym, seria: Biblioteka Fundacji Hospicyjnej, Gdańsk.
Zobacz w Google Scholar

Bittner I., 2000, Filozofia człowieka. Zarys dziejów i przegląd stanowisk, wyd. 3, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Bortkiewicz P. TChr, 2015, Religia i Bóg w świecie transhumanizmu, „Ethos”, nr 3(111), s. 114–127.
Zobacz w Google Scholar

Bredesen D.E., 2018, Wygraj z Alzheimerem. Pierwszy skuteczny program w profilaktyce i leczeniu zaburzeń funkcji poznawczych, tłum. K. Babicz, Galaktyka, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Brzezińska A.I., 2010, Społeczna psychologia rozwoju, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Brzezińska A.I. (red.), 2005, Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa, Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, Gdańsk.
Zobacz w Google Scholar

Buber M., 1992, Ja i Ty. Wybór pism filozoficznych, tłum. J. Doktór, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Bugajska B., 2015, Dziewiąta faza w cyklu życia – propozycja rozszerzenia teorii psychospołecznego rozwoju E.H. Eriksona, „Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej”, nr 1(9), s. 19–36.
Zobacz w Google Scholar

Bühler Ch., 1999, Bieg życia ludzkiego, tłum. E. Cichy, J. Jarosz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Czerniawska O., 1997a, Funkcje środowiska niewidzialnego w andragogice i gerontologii, „Edukacja Dorosłych”, nr 1, s. 9–14.
Zobacz w Google Scholar

Czerniawska O., 1997b, Uczenie się jako styl życia, „Edukacja Dorosłych”, nr 2, s. 9–14.
Zobacz w Google Scholar

Czerniawska O., 2000, Drogi i bezdroża andragogiki i gerontologii. Szkice i rozprawy, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Czerniawska O., 2003, Wokół edukacji osób starszych, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Paedagogica”, t. 5, s. 155–163.
Zobacz w Google Scholar

Dalajlama, Cutler H.C., 2001, Sztuka szczęścia. Poradnik życia, tłum. J. Grabiak-Pasiok, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań.
Zobacz w Google Scholar

Dąbrowski K., 1982, Pasja rozwoju, Polskie Towarzystwo Higieny Psychicznej, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Demetrio D., 2006, Edukacja dorosłych, [w:] B. Śliwerski (red.), Pedagogika, t. 3: Subdyscypliny wiedzy pedagogicznej, Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, Gdańsk, s. 113–235.
Zobacz w Google Scholar

Domeracki P., 2018, Horyzonty i perspektywy monoseologii. Filozoficzne studium samotności, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.
Zobacz w Google Scholar

Dominicé P., 2020, Przemyśleć historie życia za pomocą historii wieku życia, [w:] E. Dubas, A. Słowik (red.), W stulecie metody biograficznej. Refleksje i przykłady badań z perspektywy polsko-frankofońskiej, seria: Biografia i Badanie Biografii, t. 7, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 107–115.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 1988, Potrzeby edukacyjne osób starszych, promotor Olga Czerniawska, maszynopis pracy doktorskiej, Uniwersytet Łódzki, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 1990, Subiektywny wymiar życia w starości, [w:] J. Staręga-Piasek, B. Synak (red.), Społeczne aspekty starzenia się i starości, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa, s. 31–46.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 1993, Edukacja jako wartość, [w:] A. Trzuskowski (red.), Edukacja dorosłych w sytuacji przemian na tle porównawczym, Uniwersytet Łódzki, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 1995, Edukacja w wymiarze życia estetycznego jako przykład aktywności kulturalnej ludzi starszych, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Paedagogica et Psychologica”, t. 35, s. 279–328.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2000a, Edukacja dorosłych w sytuacji samotności i osamotnienia, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2000b, Gerontologia – moja fascynacja, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi”, nr 7(12), s. 41–45.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2000c, Świat wewnętrzny jako przestrzeń życia człowieka, [w:] M. Dzięgielewska (red.), Przestrzeń życiowa i społeczna ludzi starszych, seria: Biblioteka Edukacji Dorosłych, t. 18, Instytut Technologii Eksploatacji, Akademickie Towarzystwo Andragogiczne, Radom–Łódź, s. 117–128.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2001, Dorosłość w perspektywie dojrzałości (na przykładzie autobiograficznych refleksji studentów pedagogiki o specjalności oświata dorosłych), „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi”, nr 3(16), s. 17–27.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2002, Drogi rozwojowe starości, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi”, z.: Gerontologia. Ludzie starsi jako jednostkowe siły społeczne, nr 7(27), s. 15–23.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2004, Starość w perspektywie rozwoju, duchowości i edukacji. Geragogiczny przyczynek do refleksji nad starością i starzeniem się, [w:] E.A. Wesołowska (red.), Człowiek i edukacja. Studia ofiarowane Profesorowi Józefowi Półturzyckiemu z okazji 70-lecia urodzin i 50-lecia pracy naukowej, Wydawnictwo Naukowe Novum, Płock, s. 131–149.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2007, Wokół paradygmatu uniwersalności w edukacji dorosłych, [w:] E. Dubas (red.), Uniwersalne problemy andragogiki i gerontologii, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 41–63.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2008a, Edukacyjny paradygmat badawczy w geragogice, [w:] M. Kuchcińska (red.), Edukacja do i w starości. Wybrane konteksty, problemy, uwarunkowania, Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej, Bydgoszcz, s. 43–65.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2008b, Estetyzacja starości w kontekście pomyślnego starzenia się, [w:] J.T. Kowaleski, P. Szukalski (red.), Pomyślne starzenie się w perspektywie nauk społecznych i humanistycznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 111–124.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2008c, „Istnieją dwa sposoby starzenia się: piękny i brzydki” (Stefan Szuman). Uroda życia przedmiotem badań andragogiki i gerontologii, [w:] R. Konieczna-Woźnak (red.), Dorosłość wobec starości. Oczekiwania – radości – dylematy, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań, s. 71–82.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2009a, Auksologia andragogiczna. Dorosłość w przestrzeni rozwoju i edukacji, „Rocznik Andragogiczny”, s. 133–149.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2009b, Etapy dorosłości i proces kształcenia, [w:] A. Fabiś, B. Cyboran (red.), Dorosły w procesie kształcenia, seria: Biblioteka Edukacji Dorosłych, t. 42, Wyższa Szkoła Administracji w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała–Zakopane, s. 115–132.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2009c, Refleksja autobiograficzna jako aktywność edukacyjna w kontekście całożyciowego uczenia się, [w:] A. Fabiś, S. Kędziora (red.), Aktywność społeczna, kulturalna i oświatowa dorosłych. Wyzwania współczesnej edukacji dorosłych, Górnośląska Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Kardynała Augusta Hlonda w Mysłowicach, Mysłowice, s. 41–53.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2010, Uczenie się od Innego – w andragogicznej perspektywie, [w:] T. Aleksander (red.), Edukacja dorosłych jako czynnik rozwoju społecznego (materiały I Ogólnopolskiego Zjazdu Andragogicznego – Kraków, 23–24 czerwca 2009), t. 1, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji – PIB, Radom, s. 225–240.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2011, „Uczenie się z biografii Innych” – wprowadzenie, [w:] E. Dubas, W. Świtalski (red.), Uczenie się z biografii Innych, seria: Biografia i Badanie Biografii, t. 2, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 5–11.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2012, Sztuka starzenia się – uczenie się starości. Kontekst andragogiczny, seria: Biblioteka Gerontologii Społecznej, nr 1, s. 11–29.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2013, Starość znana i nieznana – wybrane refleksje nad współczesną starością, „Rocznik Andragogiczny”, s. 135–152.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2015, Zmiana i uczenie się w perspektywie edukacji dorosłych. Przykład projektu Lives in changing „Butterfly”, „Rocznik Andragogiczny”, s. 459–479.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2016a, „Accompanying on the Way” as a Relationship in Alzheimer’s Disease, „Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej”, nr 2(12), s. 33–47.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2016b, Refleksje nad starością. Obiektywny i subiektywny wymiar starości – wprowadzenie w debatę, [w:] E. Dubas, M. Muszyński (red.), Obiektywny i subiektywny wymiar starości, seria: Refleksje nad Starością, t. 1, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 13–22.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2016c, Starość – darem, zadaniem i wyzwaniem. Rola aktywności i edukacji (wybrane wątki), [w:] E. Dubas, M. Muszyński (red.), Obiektywny i subiektywny wymiar starości, seria: Refleksje nad Starością, t. 1, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 233–246.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2016d, „Towarzyszenie w drodze” jako przykład relacji geragogicznej, [w:] M. Halicka, J. Halicki, E. Kramkowska (red.), Starość. Poznać, przeżyć, zrozumieć, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok, s. 287–311.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2016e, Życie dopełnione starością – rozwojowy czas życia człowieka, [w:] M. Mularska-Kucharek, E. Czernik (red.), Jesień życia? Wiosna możliwości! Przewodnik po późnej dorosłości, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 199–211.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2017a, O podmiotowości człowieka w kontekście pedagogicznym, „Edukacja Dorosłych”, nr 2(77), s. 21–36.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2017b, Uczenie się z własnej biografii jako egzemplifikacja biograficznego uczenia się, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, nr 1(4), s. 63–87.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2018, Być i stawać się w starości – o rozwoju z andragogicznej perspektywy, [w:] A. Chabior (red.), Uczący się dorosły – inspiracje, wyzwania, trendy. Księga jubileuszowa poświęcona Profesorowi Tadeuszowi Aleksandrowi w 80. rocznicę urodzin i 55. rocznicę pracy naukowej, Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim, Ostrowiec Świętokrzyski, s. 167–196.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2019a, Starzeć się to znaczy dojrzewać. Starość jako kategoria aksjologiczna w geragogice, „Rocznik Andragogiczny”, t. 26, s. 139–151.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2019b, „Towarzyszenie w drodze” jako relacja w chorobie Alzheimera (na podstawie doświadczeń opiekunów rodzinnych), [w:] E. Dubas, M. Muszyński (red.), Starość w nurcie życia, seria: Refleksje nad Starością, t. 2, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 173–190.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2020a, Geragogika jako subdyscyplina pedagogiczna, „Studia z Teorii Wychowania”, nr 2(31), s. 143–167.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2020b, The Experience of Alzheimer’s Disease as a Learning Situation, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, nr 1(10), s. 220–237.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2021, Refleksje o starości w kontekście wyzwań ery cyfrowej, „Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej”, nr 2(21), s. 22–33.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2022, Refleksje o starości w kontekście wyzwań ery cyfrowej, [w:] M. Rosalska, A. Wawrzonek, J. Szłapińska (red.), Człowiek dorosły w zróżnicowanych kontekstach życia, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań, s. 99–110.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., 2023, Uczenie się w starości – przypomnienie humanistycznej perspektywy, „Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej”, nr 24(1), s. 25–35.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., Świtalski W. (red.), 2011a, Uczenie się z własnej biografii, seria: Biografia i Badanie Biografii, t. 1, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Dubas E., Świtalski W. (red.), 2011b, Uczenie się z biografii Innych, seria: Biografia i Badanie Biografii, t. 2, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Dunaj B. (red.), 2002, Popularny słownik języka polskiego, Wydawnictwo Wilga, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Edukacja – jest w niej ukryty skarb, 1998, Raport dla UNESCO Międzynarodowej Komisji do spraw Edukacji dla XXI wieku pod przewodnictwem Jacques’a Delors, Stowarzyszenie Oświatowców Polskich Wydawnictwa UNESCO, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Fabiś A., 2011, Śmierć w całożyciowym procesie uczenia się, „Rocznik Andragogiczny”, s. 131–145.
Zobacz w Google Scholar

Fabiś A., 2013, Człowiek stary wobec trosk egzystencjalnych, „Edukacja Dorosłych”, nr 2, s. 39–46.
Zobacz w Google Scholar

Fabiś A., 2015, Rozwój duchowy jako atrybut dojrzałości w starości, „Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej”, nr 1(9), s. 11–18.
Zobacz w Google Scholar

Fabiś A., 2017, Starość oczekiwana, „Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej”, nr 2(14), s. 11–17.
Zobacz w Google Scholar

Fabiś A., Fabiś A., 2011, Śmierć jako wyzwanie dla opiekunów i osób wspierających ludzi starszych, [w:] Z. Szarota (red.), Starość zależna – opieka i pomoc społeczna, seria: Biblioteka Gerontologii Społecznej, t. 3, Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków, s. 141–159.
Zobacz w Google Scholar

Fabiś A., Błachnio A. (red.), 2015, „Exlibris Biblioteka Gerontologii Społecznej”, nr 1(9): Duchowość jako kategoria egzystencji i transcendencji w starości.
Zobacz w Google Scholar

Fabiś A., Wawrzyniak J., Chabior A., 2015, Ludzka starość. Wybrane zagadnienia gerontologii społecznej, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Formella Z., 2009, Zakończenie, [w:] J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak (red.), Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym, seria: Biblioteka Fundacji Hospicyjnej, Gdańsk, s. 363–365.
Zobacz w Google Scholar

Frankl V.E., 1971, Homo patiens, tłum. R. Czernecki, J. Morawski, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Frankl V.E., 2010, Wola sensu. Założenia i zastosowanie logoterapii, tłum. A. Wolnicka, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Frankl V.E., 2021, O sensie życia, tłum. E. Kochanowska, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Frankl V.E., 2023, Życie z sensem. Autobiografia, tłum. M. Chojnacki, MANDO, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Fromm E., 1996, Niech stanie się człowiek. Z psychologii etyki, tłum. R. Saciuk, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa–Wrocław.
Zobacz w Google Scholar

Fromm E., 2020, O byciu człowiekiem, tłum. M. Barski, Ł. Kozak, Vis-à-vis Etiuda, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Gadacz T., 1991, Wychowanie jako spotkanie osób, „Znak”, nr 436(9), s. 62–68.
Zobacz w Google Scholar

Gadacz T., 2000, Filozofia człowieka jako filozofia losu, Wers, Bydgoszcz.
Zobacz w Google Scholar

Gałdowa A., 2000, Powszechność i wyjątek. Rozwój osobowości człowieka dorosłego, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Gołaszewska M., 1984, Estetyka rzeczywistości, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Górnikowska-Zwolak E., Wójcik M. (red.), 2011, Soma i psyche w edukacji dojrzałych wiekiem kobiet i mężczyzn, Górnośląska Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Kardynała Augusta Hlonda w Mysłowicach, Mysłowice.
Zobacz w Google Scholar

Grajewski R.R., 2005, O stylach uczenia się i I-edukacji, „E-mentor”, nr 4(11), s. 28–35.
Zobacz w Google Scholar

Groeschel B.J. CFR, 1998, Duchowy rozwój. Psychologia a mistyka, Wydawnictwo Księży Marianów, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Grzybowski P., 2009, Praktyczne cele i aspekty kształcenia tanatologicznego podstaw pedagogów i nauczycieli, [w:] J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak (red.), Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym, seria: Biblioteka Fundacji Hospicyjnej, Gdańsk, s. 7–19.
Zobacz w Google Scholar

Gutowska A., 2017, Geragogika Montessori, [w:] A.A. Zych (red.), Encyklopedia starości, starzenia się i niepełnosprawności, t. 1, Stowarzyszenie Thesaurus Silesiae – Skarb Śląski, Katowice, s. 495–497.
Zobacz w Google Scholar

Halicki J., 2000, Edukacja seniorów w aspekcie teorii kompetencyjnej. Studium historyczno-porównawcze, Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie, Białystok.
Zobacz w Google Scholar

Halicki J., 2005, Pomyślne starzenie jako jedna z kluczowych kategorii późnej dorosłości, [w:] E. Dubas (red.), Człowiek dorosły istota /nie/znana?, seria: Biblioteka Edukacji Dorosłych, t. 34, Wydawnictwo Naukowe Novum, Łódź–Płock, s. 165–173.
Zobacz w Google Scholar

Halicki J., 2006, Społeczne teorie starzenia się, [w:] M. Halicka, J. Halicki (red.), Zostawić ślad na ziemi. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Wojciechowi Pędichowi w 80 rocznicę urodzin i 55 rocznicę pracy naukowej, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok, s. 255–276.
Zobacz w Google Scholar

Halicki J., 2008, Potoczne definicje pomyślnego starzenia się, [w:] J.T. Kowaleski, P. Szukalski (red.), Pomyślne starzenie się w perspektywie nauk społecznych i humanistycznych, Zakład Demografii i Gerontologii Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 13–27.
Zobacz w Google Scholar

Halicki J., 2010, Obrazy starości rysowane przeżyciami seniorów, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok.
Zobacz w Google Scholar

Harwas-Napierała B., Trempała J. (red.), 2000, Psychologia rozwoju człowieka, t. 2: Charakterystyka okresów życia człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Harwas-Napierała B., Trempała J. (red.), 2010, Psychologia rozwoju człowieka, t. 3: Rozwój funkcji psychicznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Heschel A.J., 2014, Kim jest człowiek?, tłum. K. Wojtkowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Wydawnictwo Punctum, Łódź–Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Hill R., 2009, Pozytywne starzenie się. Młodzi duchem w jesieni życia, tłum. M. Lipa, Wydawnictwo Laurum, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Hrapkiewicz H., 2002, Sytuacje trudne osób w starszym wieku i próba ich rozwiązania, [w:] W. Wnuk (red.), Ludzie starsi w trzecim tysiącleciu. Szanse – nadzieje – potrzeby, Wydawnictwo Alta 2, Wrocław, s. 81–87.
Zobacz w Google Scholar

Illeris K., 2006, Trzy wymiary uczenia się. Poznawcze, emocjonalne i społeczne ramy współczesnej teorii uczenia się, tłum. A. Jurgiel i in., Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar

Ingarden R., 2009, Książeczka o człowieku, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Janik P., 2016, Kim jest człowiek? Wyzwania ery cyfrowej, [w:] M. Szymczak, R. Grzywacz (red.), W trosce o człowieka. Paradygmaty stare i nowe, Akademia Ignatianum w Krakowie, Wydawnictwo WAM, Kraków, s. 285–295.
Zobacz w Google Scholar

Janiszewska-Rain J., 2005, Okres późnej dorosłości. Jak rozpoznać potencjał ludzi w wieku podeszłym?, [w:] A.I. Brzezińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa, Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, Gdańsk, s. 591–622.
Zobacz w Google Scholar

Jarvis P., 2008, Democracy, Lifelong Learning and the Learning Society. Active Citizenship in a Late Modern Age, Routledge Taylor and Francis Group, London–New York.
Zobacz w Google Scholar

Jaspers K., 1993, Uwagi o wychowaniu, „Znak”, nr 460(9), s. 81–90.
Zobacz w Google Scholar

Jóźwiak A., 2007, Senior z zaburzeniami psychicznymi w środowisku, [w:] J. Twardowska-Rajewska (red.), Senior w domu. Opieka długoterminowa nad niesprawnym seniorem, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań, s. 85–111.
Zobacz w Google Scholar

Kamiński A., 1976, Podstawowe pojęcia pedagogiki społecznej w pracy socjalnej, Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Kamiński A., 1978, Wychowanie do starości jako czynnik adaptacji ludzi starszych do nowoczesnego środowiska, [w:] A. Kamiński, Studia i szkice pedagogiczne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 356–391.
Zobacz w Google Scholar

Kapuściński R., 2006, Ten Inny, Wydawnictwo Znak, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Kargul J., 2001, Obszary pozaformalnej i nieformalnej edukacji dorosłych. Przesłanki do budowy teorii edukacji całożyciowej, Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar

Kargul J., 2017, „Piotruś Pan” i „wieczna dziewczynka” – w kalejdoskopie odraczania dorosłości, „Edukacja Dorosłych”, nr 1, s. 17–32.
Zobacz w Google Scholar

Kawula S., 2009, Pedagogika społeczna i jej wyzwania na początku XXI wieku, [w:] E. Marynowicz-Hetka (red.), Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki, t. 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 40–57.
Zobacz w Google Scholar

Knorr-Cetina K., 2006, Post-humanist Challenges to the Human and Social Sciences, [w:] P. Gagliardi, B. Czarniawska (ed.), Management Education and Humanities, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, s. 233–245.
Zobacz w Google Scholar

Kolb A.Y., Kolb D.A., 2022, Uczenie na podstawie doświadczania. Podręcznik dla edukatorów, trenerów, coachów, tłum. M. Bręgiel-Pant, Dialogi & Zmysły, Poznań.
Zobacz w Google Scholar

Komeński J.A., 1973, Pampaedia, tłum. K. Remerowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar

Konieczna-Woźniak R., 2001, Uniwersytety Trzeciego Wieku w Polsce. Profilaktyczne aspekty edukacji seniorów, Wydawnictwo Eruditus, Poznań.
Zobacz w Google Scholar

Konieczna-Woźniak R., 2013, Uczenie się jako strategia pozytywnego starzenia się, „Rocznik Andragogiczny”, t. 20, s. 185–200.
Zobacz w Google Scholar

Kopaliński W., 1980, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, wyd. 11, Wiedza Powszechna, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Kopaniszyn I., 2004, Pola poznania w gerontologii integralnej, [w:] M. Krobicki, Z. Szarota (red.), Seniorzy w społeczeństwie XXI wieku. Materiały konferencyjne III Galicyjskich Spotkań Medycznych, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne, Kraków, s. 97–108.
Zobacz w Google Scholar

Kowalczyk J., Kaczmarek R., 2015, Pozytywny wymiar procesu starzenia się w kontekście psychogerontologii oraz wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych, „Zeszyty Naukowe Wydziału Elektroniki i Informatyki Politechniki Koszalińskiej”, nr 7, s. 47–61.
Zobacz w Google Scholar

Kozerska A., 2019, Edukacja w późnej dorosłości na tle przemian w naukach społecznych, „Rocznik Andragogiczny”, t. 26, s. 153–170.
Zobacz w Google Scholar

Kozielecki J., 1980, Koncepcje psychologiczne człowieka, PIW, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Kromolicka B., Bugajska B., Seredyńska K. (red.), 2007, Pomoc i opieka w starości, Wydawnictwo Zapol, Szczecin.
Zobacz w Google Scholar

Kübler-Ross E., 2008, Śmierć. Ostatni etap rozwoju, Wydawnictwo Laurum, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Kübler-Ross E., 2010, Koło życia. Rozważania o życiu i umieraniu, Wydawnictwo Laurum, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Kumięga P., 2016, Kondycja ludzka w dobie nowoczesnych technologii – narodziny homo-technicusa, [w:] M. Szymczak, R. Grzywacz (red.), W trosce o człowieka. Paradygmaty stare i nowe, Akademia Ignatianum w Krakowie, Wydawnictwo WAM, Kraków, s. 275–284.
Zobacz w Google Scholar

Kunowski S., 1993, Podstawy współczesnej pedagogiki, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Lallich-Domenach D., 2002, Rodzina i chory na chorobę Alzheimera. Trudna droga do wspólnego przebycia, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi”, z.: Gerontologia. Ludzie starsi jako jednostkowe siły społeczne, nr 7(27), s. 85–93.
Zobacz w Google Scholar

Latour B., 2010, Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do teorii aktora-sieci, tłum. A. Derra, K. Arbiszewski, Universitas, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Leszczyńska-Rejchert A., 2019, Wbrew stereotypom – pomyślna starość „wyjątkowych” seniorów. Studium z pedagogiki społecznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Olsztyn.
Zobacz w Google Scholar

Leszczyńska-Rejchert A., 2021, Wyzwania i zadania geragogiki, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Olsztyn.
Zobacz w Google Scholar

Luppicini R., 2013, Handbook of Research on Technoself: Identity in a Technological Environment, IGI Global, Hershey, Pa.
Zobacz w Google Scholar

Łopatkowa M., 1983, Samotność dziecka, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Mace N.L., Rabins P.V., 2005, 36 godzin na dobę. Poradnik dla opiekunów osób z chorobą Alzheimera i innymi chorobami otępiennymi oraz zaburzeniami pamięci w późnym okresie życia, wydanie polskie, Wydawnictwo Medipage, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Makiełło-Jarża G., 2004, Oblicza starości – refleksje psychologa, [w:] M. Krobicki, Z. Szarota (red.), Seniorzy w społeczeństwie XXI wieku. Materiały konferencyjne III Galicyjskich Spotkań Medycznych, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne, Kraków, s. 79–84.
Zobacz w Google Scholar

Malec M., 2012, Gerotranscendencja – teoria pozytywnego starzenia się. Założenia i znaczenie, „Dyskursy Młodych Andragogów”, nr 13, s. 45–60.
Zobacz w Google Scholar

Malewski M., 1998, Teorie andragogiczne. Metodologia teoretyczności dyscypliny naukowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar

Malewski M., 2010, Od nauczania do uczenia się. O paradygmatycznej zmianie w andragogice, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar

Maliszewski K., 2012–2013, Zwichnięty czas uczenia się – paideia o rozwidlających się ścieżkach, „Rocznik Naukowy Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy. Transdyscyplinarne Studia o Kulturze (i) Edukacji”, nr 7–8, s. 79–90.
Zobacz w Google Scholar

Marynowicz-Hetka E. (red.), 2006, Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki, t. 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Mazurek E., 2013, Biografie edukacyjne kobiet dotkniętych rakiem piersi, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar

McCrae R.R., Costa P.T. Jr, 2005, Osobowość dorosłego człowieka. Perspektywa teorii pięcioczynnikowej, tłum. B. Majczyna, Wydawnictwo WAM, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Mekselon J., 2009, Podstawy tanatologii, [w:] J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak (red.), Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym, seria: Biblioteka Fundacji Hospicyjnej, Gdańsk, s. 1–6.
Zobacz w Google Scholar

Milerski B., Śliwerski B. (red.), 2000, Pedagogika PWN. Leksykon, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Muszyński M., 2012, Aktywność osób starszych w przestrzeni badawczej gerontologii społecznej, Łódź, wydruk komputerowy pracy doktorskiej.
Zobacz w Google Scholar

Muszyński M., 2023, Embodiment in Old Age, „Horyzonty Wychowania”, nr 22(62), s. 73–83.
Zobacz w Google Scholar

Nowocień J., Zuchora K. (red.), 2012, Aktywność fizyczna i społeczna osób trzeciego wieku, Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Olejnik M., 2000, Średnia dorosłość. Wiek średni, [w:] B. Harwas-Napierała, J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka, t. 2: Charakterystyka okresów życia człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 234–262.
Zobacz w Google Scholar

Oleś P.K., 2011, Psychologia człowieka dorosłego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Olszewski H., 2003, Starość i witaukt psychologiczny: atrybucja rozwoju, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
Zobacz w Google Scholar

Orzechowska G., 2007, Aktywność osób starszych jako kategoria uniwersalna, [w:] E. Dubas (red.), Uniwersalne problemy andragogiki i gerontologii, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 175–187.
Zobacz w Google Scholar

Pabiańczyk A., Rzepa M., 2011, Edukacja dojrzałych wiekiem kobiet i mężczyzn w opiniach studentów – raport z badań, [w:] E. Górnikowska-Zwolak, M. Wójcik (red.), Soma i psyche w edukacji dojrzałych wiekiem kobiet i mężczyzn, Górnośląska Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Kardynała Augusta Hlonda w Mysłowicach, Mysłowice, s. 177–186.
Zobacz w Google Scholar

Pakuła M., 2010, Postawy osób starszych wobec edukacji. Studium teoretyczno-diagnostyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.
Zobacz w Google Scholar

Pietrasiński Z., 1988, Rozwój myślenia i osobowości dorosłych, „Oświata Dorosłych”, nr 7, s. 315–391.
Zobacz w Google Scholar

Pietrasiński Z., 1990, Rozwój człowieka dorosłego, Wiedza Powszechna, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Pikuła N.G., 2020, Edukacja seniorów do użytkowania nowych technologii. Nowe wyzwania dla polityki społecznej, „Edukacja Ustawiczna Dorosłych”, nr 4, s. 176–188.
Zobacz w Google Scholar

Popielski K., 1987, Człowiek pytanie otwarte. Studia z logoteorii i logoterapii, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin.
Zobacz w Google Scholar

Popielski K., 2018, Noetyczny wymiar osobowości. Psychologiczna analiza poczucia sensu życia, wyd. 3, Institute of Biofeedback and Noo-psychosomatic, Lublin.
Zobacz w Google Scholar

Potyra M., Góral-Radziszewska K., Waśkiewicz K., Kuczyńska K., Trwanie życia w 2020 r., Analizy Statystyczne GUS, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2021, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5470/2/15/1/trwanie_zycia_w_2020_roku.pdf (dostęp: 23.11.2023).
Zobacz w Google Scholar

Przetacznik-Gierowska M., Tyszkowa M., 2004, Psychologia rozwoju człowieka, t. 1: Zagadnienia ogólne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Radlińska H., 1947, Oświata dorosłych. Zagadnienia. Dzieje. Formy. Pracownicy. Organizacja, Ludowy Instytut Oświaty i Kultury, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Radlińska H., 1961, Pedagogika społeczna, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Raniszewska-Rain J., 2005, Okres późnej dorosłości. Jak rozpoznać potencjał ludzi w wieku podeszłym?, [w:] A.I. Brzezińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa, Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, Gdańsk, s. 591–622.
Zobacz w Google Scholar

Reboul H., 1992, Starzenie się – projekt życia, [w:] Rozumieć proces starzenia się, aby lepiej organizować pomoc dla ludzi starszych, Polskie Towarzystwo Gerontologiczne Oddział w Łodzi, Łódź, s. 7–78.
Zobacz w Google Scholar

Richert-Kaźmierczak A., Forkiewicz M., 2013, Kształcenie osób starszych w koncepcji aktywnego starzenia się, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”, nr 131, s. 127–139.
Zobacz w Google Scholar

Rojek M., 2019, Cyberprzestrzeń jako miejsce międzypokoleniowego uczenia się. Przykład projektu „ICT Guides”, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”, nr 4, s. 52–63.
Zobacz w Google Scholar

Rzepa T., 1999, Przedmowa do wydania polskiego, [w:] Ch. Bühler, Bieg życia ludzkiego, tłum. E. Cichy, J. Jarosz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 7–23.
Zobacz w Google Scholar

Schmidt-Lauff S., 2013, Vom Glück zum Lernen. O szczęściu w uczeniu się, „Rocznik Andragogiczny”, t. 20, s. 153–171.
Zobacz w Google Scholar

Semków J., 2019, Uczenie się starości i uczenie się w starości – perspektywa indywidualna, [w:] E. Dubas, M. Muszyński (red.), Starość w nurcie życia, seria: Refleksje nad Starością, t. 2, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 223–231.
Zobacz w Google Scholar

Sękowska M., 2000, Neuropsychologiczna koncepcja rozwoju psychospołecznego Erika H. Eriksona, [w:] P. Socha (red.), Duchowy rozwój człowieka. Fazy życia, osobowość, wiara, religijność: stadialne koncepcje rozwoju w ciągu życia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 101–143.
Zobacz w Google Scholar

Shankle W.R., Amen D.G., 2012, Strzeż się Alzheimera póki czas. Jak zapobiegać i przeciwdziałać chorobie Alzheimera i innym rodzajom utraty pamięci, tłum. I. Stąpor, Medium, Konstancin-Jeziorna.
Zobacz w Google Scholar

Socha P. (red.), 2000, Duchowy rozwój człowieka. Fazy życia, osobowość, wiara, religijność: stadialne koncepcje rozwoju w ciągu życia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Steuden S., 2011, Psychologia starzenia się i starości, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Steuden S., Stanowska M., Janowski K. (red.), 2011, Starzenie się z godnością, Wydawnictwo KUL, Lublin.
Zobacz w Google Scholar

Straś-Romanowska M., 2000, Późna dorosłość. Wiek starzenia się, [w:] B. Harwas-Napierała, J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka, t. 2: Charakterystyka okresów życia człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 263–292.
Zobacz w Google Scholar

Straś-Romanowska M., 2002, Starzenie się jako kontekst rozwoju duchowego człowieka, [w:] W. Wnuk (red.), Ludzie starsi w trzecim tysiącleciu. Szanse – nadzieje – potrzeby, Wydawnictwo Atla 2, Wrocław, s. 27–34.
Zobacz w Google Scholar

Strelau J., 2000, Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 1: Podstawy psychologii, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
Zobacz w Google Scholar

Stuart-Hamilton I., 2006, Psychologia starzenia się. Wprowadzenie, tłum. A. Błachnio, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań.
Zobacz w Google Scholar

Suchodolski B., 1974, Kim jest człowiek?, Wiedza Powszechna, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Suchodolski B., 1979, Kształt życia, Nasza Księgarnia, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Susułowska M., 1989, Psychologia starości i starzenia się, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Synak B., 1988, Kierunki badań i stan gerontologii społecznej w Polsce, [w:] B. Synak, T. Wróblewski (red.), Postępy gerontologii, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Szarota Z., 1998, Projekt kształcenia gerontologicznego, „Edukacja Dorosłych”, nr 3(20), s. 49–64.
Zobacz w Google Scholar

Szarota Z., 2010, Starzenie się i starość w wymiarze instytucjonalnego wsparcia na przykładzie Krakowa, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Szarota Z., 2015, Uczenie się starości, „Edukacja Dorosłych”, nr 1, s. 23–35.
Zobacz w Google Scholar

Szarota Z., 2022, Specyfika oferty dla uczących się w starości, „Dyskursy Młodych Andragogów”, nr 23, s. 287–303.
Zobacz w Google Scholar

Szarota Z. (red.), 2011, Starość zależna – opieka i pomoc społeczna, seria: Biblioteka Gerontologii Społecznej, t. 3, Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Szatur-Jaworska B., Błędowski P., Dzięgielewska M., 2006, Podstawy gerontologii społecznej, Wydawnictwo Aspra-Jr, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Szczepański J., 1988, Sprawy ludzkie, Czytelnik, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Szostakowska K., 2021, Rodzinna opieka nad seniorem – trudna lekcja życia, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Szpakowski P., 2014, Dorosłość w kontekście wartości i edukacji. Andragogiczna perspektywa badawcza, niepublikowana praca doktorska przygotowana pod kierunkiem dr hab. Elżbiety Kowalskiej-Dubas, Wydział Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Szuman S., 1975, O urodzie, [w:] S. Szuman (red.), O sztuce i wychowaniu estetycznym, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa, s. 529–556.
Zobacz w Google Scholar

Szyszkowska M., 1985, Twórcze niepokoje codzienności, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Śliwerski B., 2020, Pedagogika holistyczna. Studium z perspektywy metanauk społecznych, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Tarnowski J., 1991, Człowiek – dialog – wychowanie. Zarys chrześcijańskiej pedagogiki personalno-egzystencjalnej, „Znak”, nr 436(9), s. 69–78.
Zobacz w Google Scholar

Tarnowski J., 1993, Jak wychowywać?, Wydawnictwa Akademii Teologii Katolickiej, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Tatarkiewicz W., 1990, O szczęściu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Tillich P., 2016, Męstwo bycia, tłum. H. Bednarek, Vis-à-vis Etiuda, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Tischner J., 2012, Filozofia dramatu, Wydawnictwo Znak, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Tomaszewska R., 2021, Człowiek i praca. Perspektywa transhumanizmu, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
Zobacz w Google Scholar

Trafiałek E., 2002, Choroba Alzheimera jako problem jednostkowy i społeczny, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi”, z.: Gerontologia. Ludzie starsi jako jednostkowe siły społeczne, nr 7(27), s. 75–84.
Zobacz w Google Scholar

Twardowska-Rajewska J., 2006, Piękny umysł czy kidult, [w:] M. Halicka, J. Halicki (red.), Zostawić ślad na ziemi. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Wojciechowi Pędichowi w 80 rocznicę urodzin i 55 rocznicę pracy naukowej, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok, s. 137–146.
Zobacz w Google Scholar

Twardowska-Rajewska J. (red.), 2007, Senior w domu. Opieka długoterminowa nad niesprawnym seniorem, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań.
Zobacz w Google Scholar

Uzar K., 2011, Źródła i wymiary godności człowieka starszego. O starości w perspektywie personalistycznej, [w:] S. Steuden, M. Stanowska, K. Janowski (red.), Starzenie się z godnością, Wydawnictwo KUL, Lublin, s. 33–45.
Zobacz w Google Scholar

Veelken L., 2000, Geragogik: das sozialgerontologische Konzept, [w:] S. Becker, L. Veelken, K.P. Wallraven (Hrsg.), Handbuch Altenbildung. Theorien und Konzepte für Gegenwart und Zukunft, Opladen, s. 87–94.
Zobacz w Google Scholar

Walczak A., 2006, Koncepcja rozumienia Innego w kategorii spotkania, [w:] E. Marynowicz-Hetka (red.), Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki, t. 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 430–439.
Zobacz w Google Scholar

Wąsiński A., 2013, Seniorzy w blogosferze? Od „cyfrowych imigrantów” do „cyfrowych autochtonów”, [w:] Ł. Tomczyk, A. Wąsiński (red.), Seniorzy w świecie nowych technologii. Implikacje dla praktyki edukacyjnej oraz rozwoju społecznego i informacyjnego, seria: Biblioteka Gerontologii Społecznej, t. 1–2, s. 147–161.
Zobacz w Google Scholar

Weinbach I., 1986, Einsamkeit in ihrer Bedeutung für den Menschen unter besonderer Berücksichtigung des pädagogischen und anthropologischen Aspekts, Mainz, praca doktorska.
Zobacz w Google Scholar

Wieczorkiewicz A., 1996, Antropologiczne sensy drogi, „Kultura i Społeczeństwo”, R. XL, nr 4, s. 43–54.
Zobacz w Google Scholar

Wilk S., 2011, Wprowadzenie w problematykę godności, [w:] S. Steuden, M. Stanowska, K. Janowski (red.), Starzenie się z godnością, Wydawnictwo KUL, Lublin, s. 17–21.
Zobacz w Google Scholar

Witkowski L., 2000, Rozwój i tożsamość w cyklu życia. Studium koncepcji Erika H. Eriksona, Wydawnictwo Wit-Graf, Toruń.
Zobacz w Google Scholar

Wroczyński R., 1974, Pedagogika społeczna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Wroński S., 2016, Człowiek, cz. II: W poszukiwaniu istoty człowieka, wyd. Stanisław Wroński, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Zając-Lamparska L., Leszko M., 2017, Choroba Alzheimera, [w:] A.A. Zych (red.), Encyklopedia starości, starzenia się i niepełnosprawności, t. 1, Stowarzyszenie Thesaurus Silesiae – Skarb Śląski, Katowice, s. 222–228.
Zobacz w Google Scholar

Zaorska Z., 1999, Dodać życia do lat, Wydawnictwo Klanza, Lublin.
Zobacz w Google Scholar

Zapędowska-Kling K.A., 2015, Nowe technologie w służbie seniorom, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica”, t. 4(315), s. 203–215.
Zobacz w Google Scholar

Zimbardo P., Boyd J., 2009, Paradoks czasu, tłum. A. Cybulko, M. Zieliński, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Zych A.A., 1995, Człowiek wobec starości. Szkice z gerontologii społecznej, seria: Biblioteka Pracownika Socjalnego, Wydawnictwo Interart, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Zych A.A., 2001, Słownik gerontologii społecznej, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Zych A.A., 2005, Etniczność a starzenie się – Wyzwania edukacyjne, [w:] A. Szerląg (red.), Wielokulturowość – międzykulturowość obszarami edukacyjnych odniesień, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków, s. 107–117.
Zobacz w Google Scholar

Zych A.A., 2007, Leksykon gerontologii, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Zych A.A., 2013, Przekraczając „smugę cienia”. Szkice z gerontologii i tanatologii, wyd. 2, „Śląsk” Wydawnictwo Naukowe, Katowice.
Zobacz w Google Scholar

Zych A.A., 2018, Gerontologopedia, czyli pedagogia osób starszych, które nie mówią, ale mają własne zdanie, „Edukacja”, nr 3(146), s. 37–43.
Zobacz w Google Scholar

Zych A.A. (red.), 2014, Starość darem, zadaniem i wyzwaniem. Wybór materiałów konferencyjnych, Wydawnictwo Progres, Sosnowiec–Dąbrowa Górnicza.
Zobacz w Google Scholar

Zych A.A. (red.), 2017, Encyklopedia starości, starzenia się i niepełnosprawności, t. 1–2, Stowarzyszenie Thesaurus Silesiae – Skarb Śląski, Katowice.
Zobacz w Google Scholar

Zych A.A., Bartel R., 1990, Sytuacja życiowa ludzi w podeszłym wieku w Polsce i w Republice Federalnej Niemiec, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. J. Kochanowskiego w Kielcach, Kielce.
Zobacz w Google Scholar

Do moich braci i sióstr – ludzi w podeszłym wieku. List Ojca Świętego Jana Pawła II do osób w podeszłym wieku, 1.10.1999, https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/listy/do_starszych_01101999.html (dostęp: 30.10.2023).
Zobacz w Google Scholar

Felicytologia, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Felicytologia&oldid=69173597 (dostęp: 22.11.2023).
Zobacz w Google Scholar

Humanistyczny, Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/sjp/humanistyczny;2560878.html (dostęp: 28.09.2023).
Zobacz w Google Scholar

Humanistyczny, Synonimy.pl, www.synonimy.pl/synonim/humanistyczny (dostęp: 28.08.2023).
Zobacz w Google Scholar

Humanizm, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Humanizm (dostęp: 28.08.2023).
Zobacz w Google Scholar

Korzystanie z internetu, 2020, „Komunikat z Badań CBOS”, nr 85, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2020/K_085_20.PDF (dostęp: 16.11.2021).
Zobacz w Google Scholar

Kształcenie dorosłych 2011, 2013, Główny Urząd Statystyczny, Informacje i opracowania statystyczne, Warszawa, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/ksztalcenie-doroslych-2011,3,2.html (dostęp: 9.03.2023).
Zobacz w Google Scholar

Ludzki, Synonimy.pl, www.synonimy.pl/synonim/ludzki (dostęp: 28.08.2023).
Zobacz w Google Scholar

Nauki humanistyczne, Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/szukaj/Nauki+humanistyczne.html (dostęp: 5.09.2023).
Zobacz w Google Scholar

Polacy coraz częściej chorują na Alzheimera, 21.09.2015, https://www.focus.pl/artykul/polacy-coraz-czesciej-choruja-na-alzheimera (dostęp: 7.10.2019).
Zobacz w Google Scholar

Ponad 70 proc. seniorów nie korzysta z internetu, 15.11.2021, https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/70-proc-seniorow-nie-korzysta-z-internetu-dlaczego (dostęp: 16.11.2021).
Zobacz w Google Scholar

Prensky M., 2009, H. Sapiens Digital: From Digital Immigrants and Digital Natives to Digital Wisdom, „Innovate: Journal of Online Education”, vol. 5, http://nsuworks.nova.edu/innovate/vol5/iss3/1 (dostęp: 2.07.2016).
Zobacz w Google Scholar

Sytuacja osób starszych w Polsce w 2018 r., 2020, Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Białymstoku, Warszawa–Białystok, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/6002/2/1/1/sytuacja_osob_starszych_w_polsce_w_2018.pdf (dostęp: 8.03.2023).
Zobacz w Google Scholar

Okladka

Opublikowane

23 lutego 2024

Kategorie

Licencja

Licencja

Szczegóły dotyczące dostępnego formatu publikacji: ISBN

ISBN

ISBN-13 (15)

978-83-8331-387-0

Szczegóły dotyczące dostępnego formatu publikacji: ISBN (e-book)

ISBN (e-book)

ISBN-13 (15)

978-83-8331-388-7

Inne prace tego samego autora