Polityka w pierwszej osobie: Twórczość Dereka Jarmana

Dagmara Rode

doi:10.18778/7969-359-7

Keywords: Derek Jarman, awangarda filmowa, amerykański film, AIDS, futurystyczne obrazy, obcość

Published: 14 April 2016

Categories: Culture and art, Open Access

Downloads

PDF

Derek Jarman kilkakrotnie zmieniał dyspozycje odnośnie do swojego pogrzebu. Jedna z nich jest niezwykle charakterystyczna. Artysta, umierając na AIDS w okresie homofobicznej histerii wywołanej epidemią, poprosił, by jego ciało spalić. Następnie przyjaciel i współpracownik artysty, Christopher Hobbs, miał wymieszać popiół z czarną farbą i namalować pięć obrazów na uprzednio podpisanych przez Jarmana płótnach. „To będzie moje ostatnie dzieło sztuki” – orzekł reżyser.

W pierwszym rozdziale poddaję analizie twórczość Jarmana w kontekście dokonań awangardy filmowej. Jest to, z jednej strony, oczywisty obszar odniesienia (artysta rozpoczął aktywność filmowca od podziemnych, personalnych realizacji), z drugiej zaś – element pomijany lub zaledwie sygnalizowany w większości opracowań poświęconych twórcy [...] Rozdział drugi jest próbą określenia autobiograficznej postawy, jaką przyjmował Jarman. Wszystkie jego prace są w różny sposób i w różnym stopniu autobiograficzne. W tym miejscu poddaję analizie jedynie wybrane, literackie i filmowe, dzieła, które w najpełniejszy sposób eksplikują przejście od postawy świadka do postawy wyzwania [...] Rozdział trzeci traktuje o obrazach Anglii w twórczości Jarmana. Koncentruję się na wskazaniu pewnej specyficznej strategii – Jarman, wielbiciel kultury i sztuki renesansowej, jeśli mówił o swojej teraźniejszości, zawsze w jakiś sposób odnosił to do przeszłości [...] Rozdział czwarty zdecydowałam się poświęcić analizie przedstawiania przez Jarmana obcych i obcości oraz represyjnego systemu, jaki twórca dostrzegał we współczesnym sobie państwie brytyjskim, ale także wskazywał w szeregu odniesień do przeszłości i projektował w futurystycznych obrazach [...] W rozdziale piątym omawiam obrazy kryzysu AIDS w twórczości Jarmana. Najbardziej wyraźna zmiana w jego postawie artystycznej i politycznej dokonała się w momencie, gdy dowiedział się, że jest nosicielem wirusa HIV.

Ze Wstępu

Praca niniejsza została zrealizowana w ramach grantu Ministerstwa Nauki i Informatyzacji nr 1 H01E 032 29

Aaron M. New Queer Cinema: an Introduction, [w:] New Queer Cinema. A Critical Reader, ed. M. Aaron, Rutgers University Press, New Brunswick, New Jersey 2004.

Baer M., W kręgu wykluczeń. Antropologiczne refleksje nad kategoriami tożsamości w narracjach ‘gender studies’, [w:] Parametry pożądania. Kultura odmieńców wobec homofobii, red. T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora, Universitas, Kraków 2006.

Barańczak S., Nie igraszka czasu, [w:] W. Shakespeare, Sonety, przekł., wstęp i oprac. S. Barańczak, Wydawnictwo a5, Poznań 1996.

Basiuk T., ‘Madres embarazadas?’ W odmiennym stanie: Pedro Almodovar, Elia Kazan i Tenessee Williams, [w:] Odmiany odmieńca. Mniejszościowe orientacje seksualne w perspektywie ‘gender’, red. T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora, Ślask, Katowice 2002.

Basiuk T., Niech nas usłyszą. Słuszny gniew jako strategia zwalczania homofobii w sferze publicznej, [w:] Homofobia po polsku, red. Z. Sypniewski, B. Warkocki, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2004.

Basiuk T., Ferens D., Sikora T., Wstęp, [w:] Odmiany odmieńca. Mniejszościowe orientacje seksualne w perspektywie ‘gender’, red. T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora, Śląsk, Katowice 2002.

Bauman Z., Jak stać się obcym i jak przestać nim być, [w:] Z. Bauman, Ponowoczesność jako źródło cierpień, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2000.

Bauman Z., Socjologia, przeł. J. Łoziński, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Warszawa 1996.

Baxter J., An Appalling Talent. Ken Russell, Michael Joseph, London 1973.

Benedyktowicz Z., Portrety „Obcego”. Od stereotypu do symbolu, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2000.

Biga T., The principle of non-narration in the films of Derek Jarman, [w:] By Angels Driven. The Films of Derek Jarman, ed. C. Lippard, Flick Books, Trowbridge 1996.

Bojarska-Nowaczyk K., „Przegięte ciotki niemile widziane” – o homofobii gejów i lesbijek, [w:] Parametry pożądania. Kultura odmieńców wobec homofobii, red. T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora, Universitas, Kraków 2006.

Brakhage S., Metaphors on Vision, “Film Culture” 1963, No. 30.

Butler J., Imitacja i nieposłuszeństwo płciowe, przeł. E. Majewska, „Przegląd Filozoficzno-Literacki” 2003, nr 1 (3).

Butler K., Jarman D., Wittgenstein. The Derek Jarman Film, [w:] T. Eagleton, D. Jarman, Wittgenstein. The Terry Eagleton Script. The Derek Jarman Film, British Film Institute, London 1993.

Caravaggio, 1986, materiały promocyjne BFI (w posiadaniu British Artists’ Film and Video Study Collection).

Carroll N., Identity and Difference: From Ritual Symbolism to Condensation in Inauguration of the Pleasure Dome, “Millenium Film Journal” 1980, nr 6.

Cegiełka J. J., Miłość, cierpienie, śmierć – trzy filmy Dereka Jarmana, „Easy Rider” 1996, nr 8–9.

Chmielecki K., Derek Jarman. W cieniu słońca — w świetle błękitu, [w:] Autorzy kina europejskiego II, red. A. Helman, A. Pitrus, Rabid, Kraków 2005.

Clare A., Positive Thinking, “The Listener”, 16.08.1990.

Clark T., War Requiem, “Time Out” 1989 (kopia tekstu bez pełnego adresu bibliograficznego w posiadaniu British Artists’ Film and Video Study Collection).

Clinch M., Positive Direction (wywiad z Derekiem Jarmanem), “The Observer Magazine”, 13.10.1991.

Collick J., Shakespeare’s cinema and society, Manchester University Press, Manchester–New York 1989.

Cook M., “Words written without any stopping”: Derek Jarman’s Written Work, [w:] Derek Jarman: A Portrait: Artist, Filmmaker, Designer, ed. R. Wollen, Thames & Hudson & Barbican Art Gallery, London 1996.

Cox A., This is indecent, “The Guardian”, 19.02.2004.

Crimp D., Randy Shilts’s Miserable Failure, [w:] Queer World. The Center for Lesbian and Gay Studies Reader, ed. M. Duberman, New York University Press, New York–London 1997.

Culshaw P., Pinewood Babilon (wywiad z Derekiem Jarmanem), “Undercurrents” 1981, nr 44, February-March.

Curtis D., English Avant-Garde Film: An Early Chronology, [w:] The British Avant-Garde Film 1926 to 1995. An Anthology of Writings, ed. M. O’Pray, John Libbey Media, University of Luton Press, The Arts Council of England, Luton 1996.

Czermińska M., Autobiografia i powieść czyli pisarz i jego postacie, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1987.

Czermińska M., Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie i wyzwanie, Universitas, Kraków 2000.

Darke C., Wittgenstein, “Sight and Sound” 1993, Vol. 3, No. 4, April.

Dąbrowski M., (Auto)-Biografia, czyli próba tożsamości, [w:] Autobiografizm – przemiany – formy – znaczenia, red. H. Gosk, A. Ziemiewicz, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2001.

Doty A., Teoria Queer i kultura popularna, przeł. i oprac. R. Kulpa, „Panoptikum” 2004, nr 3 (10).

Driscoll L., “The rose revived”: Derek Jarman and the British Tradition, [w:] By Angels Driven. The Films of Derek Jarman, ed. C. Lippard, Flick Books, Trowbridge 1996.

Dunin K., Fałszywi przyjaciele. Pożądana asymilacja czy asymilacja pożądania, [w:] Homofobia po polsku, red. Z. Sypniewski, B. Warkocki, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2004.

Dusinberre D., British Avant-garde Landscape Films, “UnderCut” 1983, nr 7/8, Spring.

Eagleton T., Jarman J., Wittgenstein. The Terry Eagleton Script. The Derek Jarman Film, British Film Institute, London 1993.

Egan R., Drama within drama. Shakespeare’s sense of his art in ‘King Lear’, ‘The Winter’s Tale’ and ‘The Tempest’, Columbia University Press, New York–London 1975.

Eliot T. S., Wydrążeni ludzie, przeł. C. Miłosz, [w:] T. S. Eliot, Wybór poezji, wybór tekstów K. Boczkowski, W. Rulewicz, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990.

Feay S., ‘Edward ll’ Crimes of Fashion, “Time Out”, 16.10.1991.

Field S., O’Pray M., Imaging October, Dr Dee and Other Matters. An Interview with Derek Jarman, “Afterimage” 1985, No. 12, Autumn.

le Frenais R., Assault of Enjoyment. Out on the ledge with Derek Jarman, [bmw] 1985 (kopia tekstu bez pełnego adresu bibliograficznego w posiadaniu British Artists’ Film and Video Study Collection).

Foucault M., Historia seksualności, przeł. B. Banasiak, K. Matuszewski, Czytelnik, Warszawa 2000.

Foucault M., Nadzorować i karać. Narodziny więzienia, przeł. T. Komendant, Fundacja Aletheia, Warszawa 1998.

Gardner D., Perverse Law: Jarman as gay criminal hero, [w:] By Angels Driven. The Films of Derek Jarman, ed. C. Lippard, Flick Books, Trowbridge 1996.

Garfield S., Gay icon whose courage was awesome, “The Independent”, 21.02.1994.

Gibińska M., Burza, [w:] Czytanie Szekspira. Interpretacje, red. J. Fabiszak, M. Gibińska, E. Nawrocka, wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2004.

Gidal P., Theory and Definition of Structural/Materialist Film, [w:] The British Avant-Garde Film 1926 to 1995. An Anthology of Writings, ed. M. O’Pray, John Libbey Media, University of Luton Press, The Arts Council of England, Luton 1996.

Ginsberg A., Skowyt, [w:] A. Ginsberg, Skowyt i inne wiersze, przeł. G. Musiał, Pomorze, Bydgoszcz 1984.

Girard R., Kozioł ofiarny, przeł. M. Goszczyńska, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1991.

Girard R., Rzeczy ukryte od założenia świata, przeł. M. Goszczyńska, „Literatura na Świecie” 1983, nr 12 (149).

Goszczyńska M., Posłowie [do:] R. Girard, Kozioł ofiarny, przeł. M. Goszczyńska, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1991.

Grudin R., Mighty Opposites. Shakespeare and Renaissance Contrariety, University of California Press, Berkeley–Los Angeles–London 1979.

Gusgorf G., Warunki i ograniczenia autobiografii, przeł. J. Barczyński, „Pamiętnik Literacki” 1979, z. 1.

Haker J., Price D., Take 10. Contemporary British Film Directors, Oxford University Press, Oxford–New York 1992.

Hamlyn N., Structuralist Traces, [w:] The British Avant-Garde Film 1926 to 1995. An Anthology of Writings, ed. M. O’Pray, John Libbey Media, University of Luton Press, The Arts Council of England, Luton 1996.

Hanson E., Undead, [w:] Inside Out. Lesbian Theories, Gay Theories, ed. D. Fuss, Routledge, New York–London 1991.

Huxley A., The Devils of Loudun, Chatto & Windus, London 1970.

Hyży E., Kobieta, ciało, tożsamość. Teorie podmiotu w filozofii feministycznej końca XX wieku, Universitas, Kraków 2003.

Internetowa liturgia godzin, http://www.brewiarz.katolik.pl/czytelnia/swieci/01-20b.php3, [bdw].

James D. E., Allegories of Cinema. American Film in the Sixties, Princeton University Press, Princeton 1989.

James D. E., Film Diary/Diary Film: Practise and Product in ‘Walden’, [w:] To Free the Cinema. Jonas Mekas & the New York Underground, ed. D. E. James, Princeton University Press, Princeton 1992.

Jarman D., At Your Own Risk. A Saint’s Testament, ed. M. Christie, Vintage, London 1993.

Jarman D., Chroma – A Book of Colour – June’93, Vintage, London 1995.

Jarman D., Dancing Ledge, ed. S. Allen, Quartet Books, London 1991.

Jarman D., Derek Jarman’s garden, photographs by H. Sooley, Thames and Hudson, London 1995.

Jarman D., Kicking the Pricks, Vintage, London 1996.

Jarman D., Modern Nature, Vintage, London 1991.

Jarman D., Nijinsky’s Last Dance, “Afterimage” 1985, No. 12, Autumn.

Jarman D., Queer Edward II, British Film Institute, London 1991.

Jarman D., Smiling in Slow Motion, ed. K. Collins, Vintage, London 2001.

Jarman D., Sod’em, [w:] D. Jarman, Up in the Air. Collected Film Scripts, Vintage, London 1996.

Jarman D., This is Not a Film of Ludwig Wittgenstein, [w:] T. Eagleton, D. Jarman, Wittgenstein. The Terry Eagleton Script. The Derek Jarman Film, British Film Institute, London 1993.

Jones M., The Flower of Romance, “Independent Media” 1988, Issue 78, June.

Jung C. G., Mysterium coniunctionis. Studia o dzieleniu i łączeniu przeciwieństw w alchemii, przy współpracy M.-L. von Franz, przeł. R. Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 2002.

Jung C. G., Psychologia a alchemia, przeł. R. Reszke, Wrota, Warszawa 1999.

Jung C. G., Struktura i dynamika jaźni, [w:] C. G. Jung, Rebis, czyli kamień filozofów, wybór i przekł. J. Prokopiuk, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1989.

Kasperski E., Autobiografia. Sytuacja i wyznaczniki formy, [w:] Autobiografizm – przemiany – formy – znaczenia, red. H. Gosk, A. Ziemiewicz, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2001.

Kaye R. A., Losing his religion. Saint Sebastian as a contemporary gay martyr, [w:] Outlooks. Lesbian and Gay Sexualities and Visual Culture, eds. P. Horne, R. Lewis, Routledge, London–New York 1996.

Keller M., The Apron Strings of Jonas Mekas, [w:] To Free the Cinema. Jonas Mekas & the New York Underground, ed. D. E. James, Princeton University Press, Princeton 1992.

Kędzierski J. Z., Dzieje Anglii do roku 1485, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1966.

Kluszczyński R. W., Awangarda. Rozważania teoretyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1997.

Kluszczyński R. W., Film. Wideo. Multimedia. Sztuka ruchomego obrazu w erze elektronicznej, Instytut Kultury, Warszawa 1999.

Kochanowski J., Fantazmat zróżNICowany. Socjologiczne studium przemian tożsamości gejów, Universitas, Kraków 2004.

Kołodyński A., 100 filmów angielskich, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1975.

Kosofsky Sedwick E., Męskie pragnienia homospołeczne i polityka seksualności, przeł. A. Ostolski, „Krytyka Polityczna” 2005, nr 9–10, jesień-zima.

Kott J., ‘Burza’ albo powtórzenie, [w:] J. Kott, Płeć Rozalindy. Interpretacje: Marlowe, Szekspir, Webster, Buechner, Gautier, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1992.

Kott J., Pałeczka Prospera, [w:] J. Kott, Szkice o Szekspirze, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962.

Kott J., Teatr okrutny Marlowe’a, [w:] C. Marlowe, Edward II. Burzliwe panowanie i żałosna śmierć króla Anglii z tragicznym upadkiem Mortimera, przeł. J. Sito, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965.

Krajewski P., Found Footage, [w:] WRO 99. VII Międzynarodowe Biennale Sztuki Mediów (katalog), red. P. Krajewski, Wrocław 1999.

Kulpa R., Obrazy Po(d)miotu Społecznego – New Queer Cinema, „Panoptikum” 2004, nr 3 (10).

Kulpa R., Somewhere Over the Rainbow..., „Panoptikum” 2004, nr 3 (10).

Kusiak A., Pamiętniki Pani de Sancy przebranej za opata. Transgenderyzm na dworze Ludwika XVI, [w:] Odmiany odmieńca. Mniejszościowe orientacje seksualne w perspektywie ‘gender’, red. T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora, Śląsk, Katowice 2002.

The Last of England, materiały promocyjne, 1987 (w posiadaniu British Artists’ Film and Video Study Collection).

Leech C., ‘Edward II’: Power and Suffering, [w:] Critics on Marlowe. Readings in Literary Criticism, ed. J. O’Neill, George Allen and Unwin, London 1969 (przedruk z: C. Leech, Marlowe’s ‘Edward II’: Power and Suffering, The Ann Elizabeth Sheble Lecture, Bryn Mawr College, 1958, “The Critical Quarterly” 1959, Vol. 1, No. 3).

Lejeune P., Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii, red. R. Lubas-Bartoszyńska, przeł. W. Grajewski, S. Jaworski, A. Labuda, R. Lubas-Bartoszyńska, Universitas, Kraków 2001.

Leszkowicz P., Homo-Potwory, „Panoptikum” 2004, nr 3 (10).

Leszkowicz P., Przełamując hetero-matrix. Wojna seksualna w Polsce i kryzys praw człowieka, [w:] Homofobia po polsku, red. Z. Sypniewski, B. Warkocki, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2004.

Leszkowicz P., Kitliński T., Miłość i demokracja. Rozważania o kwestii homoseksualnej w Polsce, Wydawnictwo Aureus, Kraków 2005.

Linden S. J., Darke Hierogliphics. Alchemy in English Literature from Chaucer to Restoration, The University of Kentucky Press, Dexington 1996.

Lippard C., Interview with Derek Jarman, [w:] By Angels Driven. The Films of Derek Jarman, ed. C. Lippard, Flick Books, Trowbridge 1996.

Lloyd C., The Jarman’s Garden Experience, [w:] Derek Jarman: A Portrait: Artist, Filmmaker, Designer, ed. R. Wollen, Thames & Hudson & Barbican Art Gallery, London 1996.

Lubas-Bartoszyńska R., Pisanie autobiograficzne w kontekstach europejskich, Śląsk, Katowice 2003.

Łopatyńska L., Dziennik osobisty, jego odmiany i przemiany, „Prace Polonistyczne” 1950, seria VIII.

MacCabe C., The Eloquence of the Vulgar. Language, Cinema and the Politics of Culture, British Film Institute, London 1999.

MacCabe C., Preface, [w:] T. Eagleton, D. Jarman, Wittgenstein. The Terry Eagleton Script. The Derek Jarman Film, British Film Institute, London 1993.

MacDonald M., Ward S., Gay champion dies on eve of vote, “The Independent”, 21.02.1994.

MAG, Eastward in Eden, “Artscribe” 1990, September.

Mayer H., Odmieńcy, przeł. A. Kryczyńska, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, Warszawa 2005.

Milecki A., Forma dziennika w literaturze francuskiej. Z dziejów form artystycznych w literaturze francuskiej, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1983.

Miller D. A., Sontag’s Urbanity, [w:] The Lesbian & Gay Studies Reader, ed. H. Abelove, M. A. Barle, D. M. Halperin, Routledge, New York–London 1993.

Mizielińska J., Nasze życie, nasze rodziny, nasze wartości, czyli jak walczyć z moralną paniką w ponowoczesnych czasach? [w:] Homofobia po polsku, red. Z. Sypniewski, B. Warkocki, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2004.

Mizielińska J., “You are not that name...”. The Problem of Exlusion of Male-to-Female Transsexuals from the Lesbian Movement, [w:] Odmiany odmieńca. Mniejszościowe orientacje sseekkssuuaall-ne w perspektywie ‘gender’, red. T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora, Śląsk, Katowice 2002.

Morgan S., Borrowed Time, [w:] Derek Jarman: A Portrait: Artist, Filmmaker, Designer, ed. R. Wollen, Thames & Hudson & Barbican Art Gallery, London 1996.

Mroczkowki P., Szekspir elżbietański i żywy, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1966.

Nitosławska M., Nowe tendencje w filmie awangardowym, [w:] Film awangardowy w Polsce i na świecie, red. R. W. Kluszczyński, Łódzki Dom Kultury, Łódź 1989.

Nunokawa J., “All the Sad Young Men”: AIDS and the Work of Mourning, [w:] Inside Out. Lesbian Theories, Gay Theories, ed. D. Fuss, Routledge, New York–London 1991.

O’Pray M., British Film and Video 1980–1985. The New Pluralism, [w:] British Film and Video 1980–1985. The New Pluralism, selected by T. Kean, M. O’Pray, katalog wystawy w Tate Gallery, London, 11–28 April 1985.

O’Pray M., Derek Jarman: The Art of Film/Films of Art, [w:] Derek Jarman: A Portrait: Artist, Filmmaker, Designer, ed. R. Wollen, Thames & Hudson & Barbican Art Gallery, London 1996.

O’Pray M., Derek Jarman: Dreams of England, British Film Institute, London 1996.

O’Pray M., ‘Edward II’: Damning Desire, “Sight and Sound” 1991, Vol. 1, No. 6.

O’Pray M., News from home: Super 8 video and home movies: Derek Jarman discusses the “real” filmmaking with Michael O’Pray, “Monthly Film Bulletin” 1984, June.

O’Pray M., Philosophical Extras, “Sight and Sound” 1993, Vol. 3, No. 4, April.

O’Pray M., William Raban’s Lanscape Films: the Formalist Imagination, “UnderCut” 1983, No. 7/8, Spring.

O’Pray M., Raban W., Welsby C., Interview with Chris Welsby, Michael O’Pray and William Raban, “UnderCut” 1983, No. 7/8, Spring.

Ożóg M., Architektura projekcji – transgresje ekranu. ‘Expanded cinema’ jako zapowiedź kultury uczestnictwa, [w:] Kino po kinie. Film w kulturze uczestnictwa, red. A. Gwóźdź, Oficyna Naukowa, Warszawa 2010.

Ożóg, M., Film personalny w perspektywie fenomenologii percepcji Maurice’a Merleau-Ponty’ego, „Principia”, t. XXVI: Studia z filozofii filmu, red. A. Zalewski, Kraków 2000.

Ożóg M., Kino egzystencjalne. Analiza twórczości filmowej Jordana Belsona, [w:] (Nie)Obecne granice. Szkice o obliczach transgresji, red. K. Kuropatwa, D. Rode, Rabid, Kraków 2003.

Parkes J. C., Et in Arkadia... Homo. Sexuality and the Gay Sensibility in the Art of Derek Jarman, [w:] Derek Jarman: A Portrait: Artist, Filmmaker, Designer, ed. R. Wollen, Thames & Hudson & Barbican Art Gallery, London 1996.

Peachment C., Murder Mysteries, “Time Out” 1986 (kopia tekstu bez pełnego adresu bibliograficznego w posiadaniu British Artists’ Film and Video Study Collection).

Pearl M. B., AIDS and New Queer Cinema, [w:], New Queer Cinema. A Critical Reader, ed. M. Aaron, Rutgers University Press, New Brunswick, New Jersey 2004.

Pencak W., The Films of Derek Jarman, McFarland, Jefferson, North Carolina, London 2002.

Pet Shop Boys, Chronology, http://www.petshopboys.co.uk/defaultasp?whatSection=chronology&bgco-lor=3889c9

Poirier M., Christopher Marlowe, Chatto and Windus, London 1951.

Porton R., Language games and aesthetic attitudes: style and ideology in Jarman’s late films, [w:] By Angels Driven. The Films of Derek Jarman, ed. C. Lippard, Flick Books, Trowbridge 1996.

Quinn-Meyler M., Opposing “Heterosoc”: Jarman’s counter-hegemonic activism, [w:] By Angels Driven. The Films of Derek Jarman, ed. C. Lippard, Flick Books, Trowbridge 1996.

Radkiewicz M., Derek Jarman – portret indywidualisty, Rabid, Kraków 2003.

Rayns T., Derek Jarman and the “I-Movie”, “Triangle” 1991, February-April.

Rayns T., Submitting to Sodomy. Propositions and Rhetorical Questions about an English Filmmaker, “Afterimage” 1985, nr 12, Autumn.

Rayns T., Unblocked Talents (dyskusja z Derekiem Jarmanem, Howardem Malinem i Jamesem Whaleyem), “Time Out”, 5.11.1976.

Rees A. L., A History of Experimental Film and Video. From the Canonical Avant-Garde to Contemporary British Practise, BFI Publishing, London 1999.

Renan S., An Introduction to the American Underground Film, E. P. Dutton, New York 1967.

Rich B. R., New Queer Cinema, [w:] New Queer Cinema. A Critical Reader, ed. M. Aaron, Rutgers University Press, New Brunswick, New Jersey 2004.

Robertson J. C., The Hidden Cinema. British film censorship in action, 1913–1972, Routledge, London–New York 1989.

Robinson D., Jarman i Anglicy, przeł. [j.pł.], „Kino” 1992, nr 10.

Rode D., Gwałt w publicznej toalecie. ‘Diabły’ Kena Russella, [w:] Między słowem a obrazem, red. M. Jakubowska, T. Kłys, B. Stolarska, Rabid, Kraków 2005.

Rode D., „I tak oto kończy się świat...“. ‘Jubileusz’, ‘The Last of England’ i współczesność jako apokalipsa, „Panoptikum” 2010, nr 9 (16).

Rode D., ‘Landscape film’ – o pewnym epizodzie w historii brytyjskiego filmu awangardowego, „Kwartalnik Filmowy” 2010, nr 70.

Rode D., Lucyferiańskie kino Kennetha Angera, „Kwartalnik Filmowy” 2003, nr 41–42.

Rode D., Queering the Bible. Notatki o ‘Ogrodzie’ Dereka Jarmana, „Panoptikum” 2004, nr 3 (10).

Rode D., Sztuka jako samopoznanie. Rytualne formy Mayi Deren, [w:] (Nie)Obecne granice. Szkice o obliczach transgresji, red. K. Kuropatwa, D. Rode, Rabid, Kraków 2003.

Rode D., „Ujawnię swój sekret i przetrwam Margaret Thatcher”. Postawy autobiograficzne Dereka Jarmana, [w:] O polityce ciała i pożądania w kulturze audiowizualnej, red. D. Rode, P. Sołodki, Fundacja Feminoteka, Warszawa 2010.

Ronduda Ł., Strategie subwersywne w sztukach medialnych, Rabid, Kraków 2006.

Rowse A. L., Anglia w epoce elżbietańskiej, t. 1: Struktura społeczeństwa, przeł. S. Amsterdamski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1976.

Rowse A. L., Christopher Marlowe. A Biography, MacMillan, London 1964.

Ruoff, J. K., Home Movies of the Avant-Garde: Jonas Mekas and the New York Art World, [w:] To Free the Cinema. Jonas Mekas & the New York Underground, ed. D. E. James, Princeton University Press, Princeton 1992.

Saalfield C., Navarro R., Shocking Pink Praxis: Race and Gender on the ACT UP Frontlines, [w:] Inside Out. Lesbian Theories, Gay Theories, ed. D. Fuss, Routledge, New York–London 1991.

Sanders W., The Dramatist and the Received Idea. Studies in the Plays of Marlowe & Shakespeare, Cambrigde University Press, Cambridge 1968.

Seward D., Caravaggio. Awanturnik i geniusz, przeł. R. A. Galos, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2003.

Shanker S., Shakespeare and the uses of ideology, Mounton, The Hague–Paris 1975.

Simmel G., Obcy, [w:] G. Simmel, Most i drzwi, przeł. M. Łukasiewicz, Oficyna Naukowa, Warszawa 2006.

Sitney P. A., Imagism in four Avant-Garde Films, [w:] Film Culture. An Anthology, ed. P. A. Sitney, Secker & Warburg, London 1971.

Sitney P. A., Structural Film, [w:] Film Culture. An Anthology, ed. P. A. Sitney, Secker & Warburg, London 1971 (pierwodruk: “Film Culture” 1969, nr 47).

Sitney P. A., Visionary Film. The American Avant-Garde, Oxford Univeristy Press, New York 1974.

Snow P., Designing for the Theatre and Cinema, [w:] Derek Jarman: A Portrait: Artist, Filmmaker, Designer, ed. R. Wollen, Thames & Hudson & Barbican Art Gallery, London 1996.

Sołodki P., Do czego można wykorzystać homoseksualne ciało, czyli kulturowe fantazmaty Dereka Jarmana, [bdw], http://www.charlie.pl/index.php?pg=czytelnia&nr=66.

Sołodki P., Ikona świętego Sebastiana we współczesnym filmie gejowskim, [w:] Kino najnowsze: dialog ze współczesnością, red. E. Ciszewska, M. Saryusz-Wolska, Rabid, Kraków 2007.

Sołodki, P., Nadzorować wyrzutków. Karać zboczeńców. O skazańcu jako gejowskim fantazmacie, [w:] O polityce ciała i pożądania w kulturze audiowizualnej, red. D. Rode, P. Sołodki, FFuunn-dacja Feminoteka, Warszawa 2010.

Sonnabend Y., The ‘fabric of this vision’: designing ‘The Tempest’ with Derek Jarman,[w:] Derek Jarman: A Portrait: Artist, Filmmaker, Designer, ed. R. Wollen, Thames & Hudson & Barbican Art Gallery, London 1996.

Sontag S., Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory, przeł. J. Anders, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1999.

Srigley M., Images of Regeneration: A Study of Shakespeare’s ‘The Tempest’ and Its Cultural Background, “Acta Universitatis Upsaliensis, Studia Anglica Upsaliensia” 58, distributor: Almqvist & Wiksell Interational, Stokholm, Uppsala 1985.

Starobinski J., Styl autobiografii, przeł. W. Kwiatkowski, „Pamiętnik Literacki” 1979, z. 1.

Stomma L., Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku oraz wybrane eseje, Piotr Dopierała, Łódź 2002.

Sturrock J., Nowy wzorzec autobiografii, przeł. G. Cendrowska, „Pamiętnik Literacki” 1979, z. 1.

Szymczyk-Kluszczyńska G., Kino alchemiczne Antoina Artauda, [w:] W kręgu zagadnień awangardy III, red. G. Gazda, R. W. Kluszczyński, “Acta Universitatis Lodziensis, Folia Scientae Artium et Litterarum” 1990.

Šukajtytė R., O ‘zamrożonych klatkach filmowych’ Jonasa Mekasa, [w:] (Nie)Obecne granice. Szkice o obliczach transgresji, red. K. Kuropatwa, D. Rode, Rabid, Kraków 2003.

Turim M., ‘Reminiscences’, Subjectivities, Truths, [w:] To Free the Cinema. Jonas Mekas & the New York Underground, ed. D. E. James, Princeton University Press, Princeton 1992.

Warkocki B., Raport z oblężonego ciała czyli ‘living in the closet’, [w:] Odmiany odmieńca. Mniejszościowe orientacje seksualne w perspektywie ‘gender’, red. T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora, Śląsk, Katowice 2002.

Wasilewska-Krawczyk V., AIDS. Studium antropologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2000.

Watney S., The Spectacle of AIDS, [w:] The Lesbian & Gay Studies Reader, eds. H. Abelove, M. A. Barle, D. M. Halperin, Routledge, New York–London 1993.

Watney S., These waves of dying friends. Gay men, AIDS and multiple loss, [w:] Outlooks. Lesbian and Gay Sexualities and Visual Culture, eds. P. Horne, R. Lewis, Routledge, London–New York 1996.

Watson G., An Archeology of Soul, [w:] Derek Jarman: A Portrait: Artist, Filmmaker, Designer, ed. R. Wollen, Thames & Hudson & Barbican Art Gallery, London 1996.

Wees W. C., Light Moving in Time. Studies in Visual Aesthetics of Avant-Garde Film, University of California Press, Berkeley–Los Angeles–Oxford 1992.

Wiącek E., Autoportret z Cieniem, „Kwartalnik Filmowy” 2001, nr 33.

Wilson F. P., ‘Edward II’: Ironies of Kingship, [w:] Critics on Marlowe. Readings in Literary Criticism, ed. J. O’Neill, George Allen and Unwin, London 1969 (przedruk z: F. P. Wilson, Marlowe and the Early Shakespeare, Clarendon Press, Oxford 1953).

Wollen R. (ed.), Derek Jarman: A Portrait: Artist, Filmmaker, Designer, Thames & Hudson & Barbican Art Gallery, London 1996.

Yingling Y., AIDS in America: Postmodern Governance, Identity, and Experience, [w:] Inside Out.

Lesbian Theories, Gay Theories, ed. D. Fuss, Routledge, New York–London 1991.

Youngblood G., Expanded Cinema, Studio Vista, London 1970.

Zimand R., Diarysta Stefan Ż., Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990.

Żurowski A., Czytając Szekspira, Spółka Wydawniczo-Księgarska, Warszawa 1996.

The Frame: William Raban, wywiad, Productions Company, Illuminations, UK 2003.

The Frame: Chris Welsby, wywiad, Productions Company, Illuminations, UK 2005.

Derek Jarman: A Portrait, reż. M. Kidel, Arena, BBC Television 1991.

Jeff Keen Films, reż. M. Williams, An Arbor International Production For Channel 4 and Arts Council of Great Britain, Channel 4, AcoGB 1983.

Margaret Tait, Film Maker, reż. M. Williams, An Arbor International Production for Channel 4 and Arts Council 1983.

Downloads