Michał Panaretos Kronika trapezuncka przekład, komentarz historyczny i filologiczny

Autorzy

Marcin Cyrulski

Słowa kluczowe:

Trapezunt, kronika, Michał Panaretos, Bizancjum, Wielcy Komenowie

Streszczenie

Kronika trapezuncka Michała Panaretosa jest najważniejszym źródłem do dziejów Cesarstwa Trapezunckiego, w którym nieprzerwanie od 1204 roku do połowy XV wieku rządziła dynastia Wielkich Komnenów. Ukazało się już wiele przekładów Kroniki na języki nowożytne. Obecnie prezentowane wydanie jest pierwszym tłumaczeniem dzieła Panaretos na język polski. Publikowany tekst Kroniki opatrzony jest bogatym komentarzem historycznym i filologicznym.

Bibliografia

Andrzej Libadenos ἈΝΔΡΈΑΣ ΛΙΒΑΔΗΝΌΣ, Περιήγεσις, ed. M. Paranikas, Konstantinoupole 1894.
Zobacz w Google Scholar

Anna Komnena Annae Commnenae Alexias, rec. D.R. Reinsch et A. Kambylis, vol. I–II, Berolini 2001.
Zobacz w Google Scholar

Anna Komnena, Aleksjada, t. I–II, z języka greckiego przełożył, przypisami opatrzył O. Jurewicz, Wrocław 1969–1972.
Zobacz w Google Scholar

Arakel z Tebryzu Arakel z Tebryzu, Księga dziejów, z rosyjskiego przełożyli W. Dąbrowski i A. Mandalian, Warszawa 1981.
Zobacz w Google Scholar

Arrian Flavius Arrianus, vol. II, Scripta minora e fragmenta, ed. A.G. Roos, Lipsiae 1967.
Zobacz w Google Scholar

Bessarion O. Lampsides, Ὁ «εἰς Τραπεζοῦντα» Λόγος τοῦ Βησσαρίωνος, APo 39, 1984, s. 3–75.
Zobacz w Google Scholar

Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski, t. II, (869–1312), układ i opracowanie A. Baron, H. Pietras, Kraków 2004.
Zobacz w Google Scholar

Epifaniusz Mnich (…) Epiphanii Monachi Hierosolymitani (…) scripta vel scriptorium fragmenta quae supersunt, ed. J.P. Migne, PG 120, Parisii 1864.
Zobacz w Google Scholar

Euzebiusz Eusebi Chronicorum Canonum quae supersunt, ed. A. Schoene, vol. II, Berolini 1866.
Zobacz w Google Scholar

Ibn al-Athir Ibn al-Athir, Extrai de la Chronique intitulée Kamel-Alterarykh, [in:] Recueil des Historiens des Croisades. Historiens Orientaux, t. II.1, Paris 1887.
Zobacz w Google Scholar

Jan de Joinville Jean sire de Joinville, Histoire de Saint Louis, Credo et lettre a Louis X. Texte original, accompagné d’une traduction par M. Natalis de Wailly, Paris 1874.
Zobacz w Google Scholar

Jan Eugenikos ἸΩΑΝΝΌΥ ΈΥΓΈΝΙΚΌΥ Ἔκφρασις Τραπεζοῦντος, ed. O. Lampsides, ΑPo 1955, t. 20, s. 3–39.
Zobacz w Google Scholar

Jan Kinnamos Ioannis Cinnami Epitome rerum ab Ioanne et Alexio Comnenis gestarum, ed. A. Meineke, Bonnae 1836.
Zobacz w Google Scholar

Jan Zonaras Ioannis Zonarae Epitomae Historiarum, ed. M. Pinderi, t. III, Bonnae 1897.
Zobacz w Google Scholar

Jerzy Akropolites Georgii Acropolitae Opera, ed. A. Heisenberg, Lipsiae 1903.
Zobacz w Google Scholar

Jerzy Amirutzes ΓΈΩΡΓΙΌΣ ἈΜΌΙΡΌΥΤΖΗΣ, Ἐπιστολὴ πρὸς Βησσαρίωνα περὶ τῆς ἁλώσεως τῆς Τραπεζοῦντος, ed. Boissonade 5, s. 389–401.
Zobacz w Google Scholar

Jerzy Pachymeres Georges Pachymérès, Relation historiques, vol. III, Livres VII–IX, ed. A. Failler, Paris 1999.
Zobacz w Google Scholar

Konstantyn VII Costantino Porfirogenito, De thematibus. Introduzione, testo critico, commento, a cura di A. Pertusi, Citta del Vaticano 1952.
Zobacz w Google Scholar

Kronika wielkanocna Chronicon Paschale, ed. L. Dindorf, vol. I, Bonn 1832. Ksenofont Xenophon, Anabasis, books I–VII, with an English translation by C.L. Brownson, London 1980.
Zobacz w Google Scholar

Ksenofont, Wyprawa Cyrusa, z języka greckiego przełożył, przedmową i przypisami opatrzył W. Madyda, Warszawa 2003.
Zobacz w Google Scholar

Kurcjusz Rufus Q. Curti Rufi Historiarum Alexandri Magni Macedonis libri qui supersunt, ed. M. Vogel, Lipsiae 1900.
Zobacz w Google Scholar

Laonik ChalkokonLaonici Chalcocodylae Atheniensis Historiarum libri decem, dyles ed. I. Bekker, Bonnae 1843.
Zobacz w Google Scholar

Michał Krytoulos Critobuli Imbriotae Historiae, ed. D.R. Reinsch, Berlin 1983.
Zobacz w Google Scholar

Michał Panaretos Ὀ. ΛΑΜΨΙΔΗΣ, Μιχαὴλ τοῦ Παναρέτου περὶ τῶν Μεγάλων Κομνηνῶν, APo 22 (1958), s. 5–128 [tekst Kroniki na s. 61–81].
Zobacz w Google Scholar

Michał Panaretosang.Two Works on Trebizond. Michael Panaretos, Bessarion, ed. and transl. S. Kennedy, Washington 2019 (Dumbarton Oaks Medieval Library, 52).
Zobacz w Google Scholar

Michał Panaretosros. МИХАИЛ ПАНАРЕТ, О великих Комнинах (Трапезундская хроника), изд. А.М. КРЮКОВ, пер. и коммент. С.П. КАРПОВ, Р.М. ШУКУРОВ, Санкт-Петербург 2019 (Новая Византийская библиотека. Источники).
Zobacz w Google Scholar

Nicefor Gregoras Nicephori Gregorae Byzantina Historia, rec. L. Schopen, vol. I–II, Bonnae 1829–1830.
Zobacz w Google Scholar

Nicetas Choniates Nicetae Choniatae Historia, vol. I, rec. I.A. van Dieten, Berolini 1975.
Zobacz w Google Scholar

Pauzaniasz Pausaniae Descriptio Graeciae, ed. F. Spiro, vol. III, Lipsiae 1903.
Zobacz w Google Scholar

Pauzaniasz, Wędrówka po Helladzie. U stóp boga Apollona. Księgi VIII, IX, X, przełożyli z języka greckiego J. NiemirskaPliszczyńska (księga VIII) i H. Podbielski (księga IX, X), opracował H. Podbielski, Wrocław 1989.
Zobacz w Google Scholar

Pero Tafur Pero Tafur, Andanças é viajes de Pero Tafur por diversas partes del mundo avidos (1435–1439), tr. M. Jiménez de la Espada, Madrid 1874.
Zobacz w Google Scholar

Pliniusz Starszy C. Plinii Secundi Naturalis Historia Libri XXXVII, vol. 1–5, ed. C. Mayhoff, Lipsiae 1892–1909.
Zobacz w Google Scholar

Pomponiusz Mela Pomponii Melae De chorographia libri tres, ed. P. Parroni, Roma 1984.
Zobacz w Google Scholar

Pomponiusza Meli Chorographia czyli opis kręgu ziemi, nowa poprawiona redakcja tłumaczenia M. Goliasa K.T. Witczak, Piotrków Trybunalski 2011.
Zobacz w Google Scholar

Prokopiusz, O budowlach Procopius, Buildings, with an English Translation by H.B. Dewing, London–New York 1940.
Zobacz w Google Scholar

Prokopiusz, O wojnach, Prokopiusz z Cezarei, O budowlach, przełożył, wstępem, objaśnieniami i komentarzem opatrzył P.Ł. Grotowski, Warszawa 2006.
Zobacz w Google Scholar

Procopius, History of the Wars, Book I and II (The Persians War), with an English Translation by A.B. Dewing, London–New York 1914.
Zobacz w Google Scholar

Ruy de Clavijo Ruy de Clavijo, Narrative of the Embassy of Ruy Gonzales de Clavijo to the Court of Timur, at Samarcand, A.D. 1403–6, translated by C.R. Markham, London 1859.
Zobacz w Google Scholar

Stefan z Bizancjum Stephani Byzantii Ethnica, vol. IV, Π–ϒ, ed. M. Billerbeck et A. Neumann-Hartmann, Berolini 2016.
Zobacz w Google Scholar

Tacyt, Dzieje Tacitus, The Histories, with an English Translation by C.H. Moor, vol. I, books I–III, London 1962.
Zobacz w Google Scholar

Tacyt, Dzieła, z języka łacińskiego przełożył S. Hammer, Warszawa 2004.
Zobacz w Google Scholar

Tacyt, Roczniki Tacitus, The Annals, with an English Translation by J. Jackson, vol. IV, books XIII–XVI, London 1962.
Zobacz w Google Scholar

Tacyt, Dzieła, z języka łacińskiego przełożył S. Hammer, Warszawa 2004.
Zobacz w Google Scholar

Theodoro Spandugnino, De la origine deli Imperatori Ottomani, ed. C.N. Sathas, [in:] Documents inedita relatifs à l’histoire de la Grèce au Moyen Âge, t. IX, Paris 1890, s. 133–261.
Zobacz w Google Scholar

Zosym Zosime, Histoire nouvelle, t. I, livres I–II, ed. F. Paschoud, Paris 2000.
Zobacz w Google Scholar

Antonowicz-Bauer L., Dubiński A., Słownik turecko-polski, polsko-turecki, Warszawa 1983.
Zobacz w Google Scholar

Da Somavera A., Tesoro della lingua graeca-volgare ed Italiano, cioe ricchissimo dizzionario greco-volgare et italiano, Parigi 1709.
Zobacz w Google Scholar

Du Cange Ch., Glossarium ad Scriptores Mediae & Infimae Graecitatis, t. I–II, Lugduni 1688.
Zobacz w Google Scholar

Du Cange Ch., Glossarium ad Scriptores Mediae & Infimae Latinitatis. Editio nova aucta pluribus verbis aliorum scritorum a Léopold Favre, t. I–X, Niort 1886.
Zobacz w Google Scholar

Etymologicum Magnum seu magnum gramaticae, ed. F. Sylburgii, Lipsiae 1816.
Zobacz w Google Scholar

Hesychii Alexandrini Lexicon, ed. I. Albretum, vol. II, Ε–Κ, Ienae 1860.
Zobacz w Google Scholar

Ioannis Meursi Glossarium greco-barbarum, Lugduni Batuorum 1614.
Zobacz w Google Scholar

Jaonnis Zonarae Lexicon, ed. J.A. Tittman, vol. II, Lipsiae 1808. Jurewicz O., Słownik grecko-polski, t. I–II, Warszawa 2000.
Zobacz w Google Scholar

Kozłowska M., Słownik turecko-polski. Türkçe-Lehçe sözlük, Warszawa 2009. Lampe G.W.H., A Patristic Greek Lexicon, Oxford 2000.
Zobacz w Google Scholar

Liddell H.G., Scott G., Jones H.S., A Greek-English Lexicon, 9Oxford 1996. Mirowicz A., Dulewicz I., Grek-Pabis I., Maryniak I., Wielki słownik rosyjsko-polski, t. I–II, Warszawa–Moskwa 1970.
Zobacz w Google Scholar

Montanari F., The Brill Dictionary of Ancient Greek, Leiden–Boston 2015.
Zobacz w Google Scholar

Negris A., A Dictionary of Modern Greek Proverbs, with an English Translation, Explanatory Remarks, and Philological Illustrations, Edinburgh 1831.
Zobacz w Google Scholar

The Oxford Dictionary of Byzantium, ed. A.P. Kazhdan, vol. 1–3, New York–Oxford 1991.
Zobacz w Google Scholar

Słownik grecko-polski, pod. red. Z. Abramowiczówny, t. III, Λ–Π, Warszawa 1962.
Zobacz w Google Scholar

Słownik łacińsko-polski, pod red. M. Plezi, t. I–V, Warszawa 1998–1999. Słownik pisarzy antycznych, pod red. A. Świderkówny, Warszawa 1990. Sondel J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 2006.
Zobacz w Google Scholar

Sophocles E.A., A Glossary of Later and Byzantine Greek, Cambridge and Boston 1860.
Zobacz w Google Scholar

Sophocles E.A., Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods, New York 1975.
Zobacz w Google Scholar

Suidae Lexicon, ed. A. Adler, vol. I–V, Leipzig 1928–1938.
Zobacz w Google Scholar

Trapp E., Lexicon zur Byzantinische Gräzität besonders der 9.–12. Jahrhunderts, Bd. I–II, Wien 2001–2017.
Zobacz w Google Scholar

Trapp E., Beyer H.V., Walther R., Strum-Schnabl K., Kislinger E., Prospographisches Lexikon der Palaiologenzeit, fasc. I–XII, Wien 1976–1994.
Zobacz w Google Scholar

Youssouf R., Dictionnaire turc-francais, t. I–II, Constantinople 1888.
Zobacz w Google Scholar

Afzelius P.W., De Imperio Trapezuntino, Upsala 1824.
Zobacz w Google Scholar

Babinger F., Z dziejów imperium Osmanów. Sułtan Mehmed Zdobywca i jego czasy, przeł. T. Zabłudowski, Warszawa 1977.
Zobacz w Google Scholar

Balard M., Łaciński Wschód. XI–XV wiek, przekład W. Ceran, Kraków 2010.
Zobacz w Google Scholar

Brendemoen B., Greek and Turkish language encounters in Anatolia, [in:] Language encounters cross time and space. Studies in language contact, ed. B. Brendemoen, E. Lanza, E. Ryen, Oslo 1999, s. 353–378.
Zobacz w Google Scholar

Bryer A., David Komnenos and Saint Eleutherios, [in:] Dedicatio, Историко-филологические изыскания, red. N.Z. Vačnadze, Tbilisi 2001, s. 39–77.
Zobacz w Google Scholar

Bryer A., Eclipses and Epithalamy in Fourtheenth Century Trebizond, [in:] Byzance. Hommage à A. Stratos, t. II, Athenai 1986, s. 347–352.
Zobacz w Google Scholar

Bryer A., Greeks and Türkmens: The Pontic Exception, DOP 29, 1975, s. 113–148. Bryer A.A.M., Rumlar ve Türkmenler, Karadeniz istinası, çev. M.S. Dinçel, M. Keçiş, KID 8, 2014, s. 177–232.
Zobacz w Google Scholar

Bryer A., The Fate of George Komnenos, Ruler of Trebizond (1266–1280), BZ 66, 1973, s. 332–350.
Zobacz w Google Scholar

Bryer A., Winfield D., The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos, Washington 1985 (Dumbarton Oaks Studies, 20).
Zobacz w Google Scholar

ΧΡΥΣΑΝΘΌΣ, Μητροπ. Τραπεζούντας, Ἡ Ἐκκλησία Τραπεζοῦντος, ΑPo 4/5, 1933. Dąbrowska E., Deux notes sur la croix appartenant à Manuel Comnène, CCM 40, 1997, s. 253–259.
Zobacz w Google Scholar

Dąbrowska M., From Poland to Tenedos. The Project of Using the Teutonic Order in the Fight against the Turks after the Fall of Constantinople, [in:] Byzanz und Ostmitteleuropa, 950–1453. Beitrage zu einer Table Ronde des XIX Congress of Byzantine Studies, Copenhagen 1996, ed. G. Prinzing, M. Salamon, Wiesbaden 1999, s. 165–176.
Zobacz w Google Scholar

Du Cange Ch., Historia byzantina duplici commentario illustrata, prior familias ac stemmata imperatorum Constantinopolitanorum, cum eorundem Augustorum nomismatibus, & aliquot Iconbus…, Paris 1680.
Zobacz w Google Scholar

Durand J., La Vraie Croix de la princesse Palatine au trésor de Notre-Dame de Paris: Observations téchniques, CA 40, 1992, s. 139–146.
Zobacz w Google Scholar

Eastmond A., Art and Identity in Thirteenth-Century Byzantium. Hagia Sophia and the Empire of Trebizonde, Aldershot 2004.
Zobacz w Google Scholar

Fallmerayer J.Ph., Geschichte des Kaisertums von Trapezunt, München 1827.
Zobacz w Google Scholar

Fallmerayer J.Ph., Orginal Fragmente, Chroniken, Inschrifen und anderes. Materiale zur Geschichte des Kaiserthums Trapezunt, München 1846.
Zobacz w Google Scholar

Finlay G., The History of Greece from its conquest by the crusaders to its conquest by the Turks and of the Empire of Trebiond 1204–1461, Edinburgh–London, 1851.
Zobacz w Google Scholar

Grégoire H., Les veilleurs de nuit à Trébizonde, BZ 18, 1909, s. 490–499. Janssens E., Trèbizonde en Colchide, Bruxelles 1969.
Zobacz w Google Scholar

Jurewicz O., Historia literatury biznatyńskiej. Zarys, Wrocław 1984. Jurewicz O., Miasto o pięciu nazwach, M 18.10, 1963, s. 467–473.
Zobacz w Google Scholar

Kacharava D., Polis Hellenis in the Black Sea Area, [in:] Pont-Euxin et Polis. Polis Hellenis et Polis Barbaron. Actes du Xe Symposium de Vani, 23–26 septembre 2002. Hommage à Otar Lordkipanidzé et Pierre Lévêque, ed. D. Kacharava, M. Faudot, É. Geny, Besançon 2005, s. 9–31.
Zobacz w Google Scholar

Karakök T., Trabzon Rum İmparatorluğu Hakkında Bir Bibliyografya Denemesi, YEEİPBD 2.1, 2017, s. 1–17.
Zobacz w Google Scholar

КАРПОВ С.П., История Трапезундской Империи, Санкт-Петербург 2007. КАРПОВ С.П., Трапезундская империя в византийской исторической литературе XIII–XV вв., VV 35, 1973, s. 154–164.
Zobacz w Google Scholar

King Ch., Dzieje Morza Czarnego, przełożyła Z. Piotrowska, Warszawa 2006. Kompa A., Konstantynopolitańskie zabytki w Stambule, AUL.FH 87, 2011, s. 123–214. Kuršanskis M., Autour des sources géorgiennes de la fondation de l’empire de Trébizonde, APo 30, 1970/1971, s. 107–116.
Zobacz w Google Scholar

Kuršanskis M., L’Empire de Trébizonde et la Géorgie, REB 35, 1977, s. 237–256. Kuršanskis M., L’usurpation de Théodora Grande Comnène, REB 33, 1975, p. 187–210.
Zobacz w Google Scholar

Kuršanskis M., Relations matrimoniales entre Grande Comnène de Trébizonde et princes Géorgiens, Résumé, BK, 34, 1976, s. 112–127.
Zobacz w Google Scholar

Laiou A.E., Constantinople and the Latins. The Foreign Policy of Andronicus II 1282–1328, Cambridge Mass. 1972.
Zobacz w Google Scholar

ΛΑΜΠΡΌΣ Σ., Ἀπάντησις εἰς ἐρώτημα περὶ τοῦ Χρονικοῦ τοῦ Παναρέτοῦ, ΝE 6, 1909, s. 284–288.
Zobacz w Google Scholar

Lampros S., Τραπεζουντιακὸν ὡροσκόπιον τοῦ ἔτους 1336, NE 13, 1916, s. 33–50. Lampsidis O., Le titre ΜΕΓΑΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ (“Grand Comnène”), B, 37, 1967, s. 114–125. ΛΑΜΨΙΔΌΥ O., Μιχαὴλ Παναρέτου περὶ τῶν Μεγάλων Κομνηνῶν, APo 22, 1958, s. 5–127. Macrides R., What‘s in the Name „Megas Komnenos”?, APo 35, 1979, s. 238–245.
Zobacz w Google Scholar

МАКСИМОВА М.И., Античные города юго-восточного причерноморья. Синопа, Амис, Трапезунт, Москва–Ленинград 1956.
Zobacz w Google Scholar

Masłowska-Nowak A., Amazonki – greckie źródła literackie do historii mitu, Wrocław et al. 1990 (Archiwum Filologiczne, 44), s. 5–42.
Zobacz w Google Scholar

McGing B.C., The Foreign Policy of Mithridates VI Eupator, King of Pontus, Leiden 1986.
Zobacz w Google Scholar

Miller W., Trebizonde. The Last Greek Empire, Amsterdam 1968.
Zobacz w Google Scholar

Nicol D.M., The Byzantine Lady: Ten Portraits (1250–1500), Cambridge 1996. Nicol D.M., The Last Centuries of Byzantium 1261–1453, Cambridge 1993.
Zobacz w Google Scholar

Oikonomides N., St. George of Mangana, Maria Skleraina, and the “Malyj Sion” of Novgorod, DOP 34/35, 1980/1981, s. 239–245.
Zobacz w Google Scholar

Ostrogorski G., Dzieje Bizancjum, tłum. H. Evert-Kappesowa et al., Warszawa 1968. Psaltes S.B., Grammatik der Byzantinischen Chroniken, Göttingen 1913.
Zobacz w Google Scholar

Rosenqvist J.O., Byzantine Trebizonde: A Provincial Literary Landscape, [in:] Byzantino-Nordica 2004. Papers presented at the International Symposium of Byzantine studies held on 7–11 May 2004 in Tartu, Estonia, ed. I. Volt, J. Päll, Tartu 2005, s. 29–51.
Zobacz w Google Scholar

Rostropowicz J., Ekskursy geograficzne w „Argonautykach” Apolloniosa z Rodos. Kwestia ich wiarygodności, Sprawozdania 1993, nr 24, s. 43–51.
Zobacz w Google Scholar

ΣΑΒΒΙΔΗΣ Ἀ.Γ.Κ., ΛΑΜΠΑΚΗΣ Σ., Γενικὴ βιβλιογραφία περὶ τοῦ Βυζαντινοῦ Πόντου καὶ τοῦ κράτους τῶν Μεγάλων Κομνηνῶν τῆς Τραπεζούντας, Ἀθήνα 1992.
Zobacz w Google Scholar

Shukurov R., Between Peace and Hostility: Trebizonde and the Pontic Turkish Periphery in the Fourteenth Century, MHR 9.1, 1994, s. 20–72.
Zobacz w Google Scholar

ШУКУРОВ Р.М., Великие Комнины и Восток (1204–1461), ред. С.П. КАРПОВ, Санкт-Петербург 2001.
Zobacz w Google Scholar

Talbot Rice D., The Church of Haghia Sofia at Trebizond, Edinburgh 1968.
Zobacz w Google Scholar

Tougher S., The Eunuch in Byzantine history and society, London–New York 2008.
Zobacz w Google Scholar

Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu. Źródłoznawstwo czasów późnego antyku, t. III, red. E. Wipszycka, Warszawa 1999.
Zobacz w Google Scholar

Vasiliev A.A., The Empire of Trebizonde in History and Literature, B 15, 1940/1941, s. 316–377.
Zobacz w Google Scholar

Vasiliev A.A., The Foundation of the Empire of Trebizonde (1204–1222), S 11.1, 1936, s. 3–37.
Zobacz w Google Scholar

Zachariadou E.A., Noms Coumans à Trébizonde, REB 53, 1995, s. 285–288. Zachariadou E.A., Trebizond and Turks (1352–1402), APo 35, 1979, s. 333–358.
Zobacz w Google Scholar

Kawafis K., Wiersze i proza, przełożył i komentarzami opatrzył Z. Kubiak, Warszawa 2001.
Zobacz w Google Scholar

Sikirycki I., W stronę Kolchidy, Łódź 1973.
Zobacz w Google Scholar

Opublikowane

17 listopada 2020

Kategorie

Licencja

Licencja

Szczegóły dotyczące dostępnego formatu publikacji: ISBN

ISBN

ISBN-13 (15)

978-83-8220-014-0

Szczegóły dotyczące dostępnego formatu publikacji: ISBN (e-book)

ISBN (e-book)

ISBN-13 (15)

978-83-8220-015-7