Smaki życia razem. Metafory wizualne w dyskursie dziecięcym

Autorzy

Aleksander Gemel
Katedra Filozofii Współczesnej, Instytut Filozofii, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Uniwersytet Łódzki
https://orcid.org/0000-0001-5869-7910
Monika Wiśniewska-Kin
Katedra Pedagogiki Wieku Dziecięcego, Wydział Nauk o Wychowaniu, Uniwersytet Łódzki
https://orcid.org/0000-0002-6300-8435

Słowa kluczowe:

Teoria metafory, językoznawstwo kognitywne, edukacja, konceptualizacja

Streszczenie

Celem pracy jest stworzenie przestrzeni teoretycznej dla działań w zakresie krytycznej rewizji założeń obecnie dominującego systemu edukacji. Pierwsza część ma charakter teoretyczny i poświęcona jest omówieniu głównych założeń oraz ścieżki rozwój językoznawstwa kognitywnego z którego wyrasta kognitywna teoria metafory. Rozdział pierwszy wprowadza w problematykę metafory. Rozdział drugi wprowadza w założenia językoznawstwa kognitywnego oraz w proces jego rozwoju na tle dwóch wielkich szkół filozofii języka: behawioryzmu Leonarda Bloomfielda i generatywizmu Noama Chomsky’ego. Trzeci rozdział omawia główne założenia i podstawowe problemy kognitywnej teorii metafory, która w dalszej części pracy zostaje użyta w roli teoretycznego paradygmatu prowadzonych badań. Druga część ma charakter empiryczny. Jej naczelnym celem była analiza dziecięcych predyspozycji metaforyzacyjnych, w tym zwłaszcza procesów rozumienia, rozpoznawania i kreacji metafor, na przykładzie procesu konceptualizacji pojęcia wspólnoty. Podjęta w badaniach rekonstrukcja dziecięcych wyidealizowanych modeli poznawczych zmierzała do rozpoznania kulturowo uwarunkowanych wzorców konceptualizacji doświadczenia wspólnoty, zawartych implicite w metaforycznych strukturach językowych. Modele te określają – zazwyczaj poza świadomością mówiącego – sposoby jego myślenia i działania. Rekonstrukcja tych społeczno-kulturowych form symbolicznych miała na celu ich dalsze zestawienie z naturalnymi i spontanicznymi sposobami metaforycznej twórczości dzieci. Czwarty rozdział pracy ma na celu określenie założeń metodologicznych pozyskiwania materiału badawczego, w tym zwłaszcza określeniu metod, technik i narzędzi badawczych oraz opracowanie organizacji i przebiegu samego badania, któremu poświęcony jest rozdział piąty.

Bibliografia

Albańska E. (2004), Obserwacja, [w:] Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, red. T. Pilch, t. 3, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Arystoteles (2009), Retoryka. Retoryka dla Aleksandra. Poetyka, przeł. H. Podbielski, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Bauman Z. (1995), Wieloznaczność nowoczesna, przeł. J. Bauman, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Benjamin W. (2005), Pasaże, przeł. I. Kania, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Biegański W. (1909), Wnioskowanie z analogii, Lwów.
Zobacz w Google Scholar

Biela A. (1995), Skalowanie wielowymiarowe w analizach ekonomicznych i behawioralnych, Lublin.
Zobacz w Google Scholar

Bloomfield L. (1939), Linguistic Aspects of Science (International Encyclopedia of Unified Science, vol. I, no. 4), Chicago.
Zobacz w Google Scholar

Bloomfield L. (1970), A Leonard Bloomfield Anthology, red. Ch.F. Hockett, Bloomington.
Zobacz w Google Scholar

Borges J.L. (2012), Labirynty, przeł. A. Kardyni, P. Rogoziński, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Borges J.L. (2020), Alef, przeł. A. Sobol-Jurczykowski, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Cameron L. (2003), Metaphor in Educational Discourse, London–New York.
Zobacz w Google Scholar

Campbell J. (2013), Bohater o tysiącu twarzach, przeł. A. Jankowski, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Carnap R. (2005), Empiryzm. Semantyka. Ontologia, przeł. A. Koterski, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Cheney D.L., Seyfarth R.M. (1990), How Monkeys See the World: Inside the mind of another species, Chicago. Chmielewska I. (2014), Dwoje ludzi, Poznań.
Zobacz w Google Scholar

Chomsky N. (1956), Three models for the description of language, „IRE Transactions on Information Theory”, 2(3), s. 113–124.
Zobacz w Google Scholar

Chomsky N. (1963), Formal properties of grammars, [w:] Handbook of Mathematical Psychology II, red. R.D. Luce, R.R. Bush, E. Galanter, New Jersey, s. 323–418.
Zobacz w Google Scholar

Chomsky N. (1965), Aspects of the Theory of Syntax, Cambridge (MA).
Zobacz w Google Scholar

Chomsky N. (1980), Rules and representations, „Behavioral and Brain Sciences”, 3(1), s. 1–61.
Zobacz w Google Scholar

Chomsky N. (1981), Lectures on Government and Binding, Dordrecht.
Zobacz w Google Scholar

Chomsky N. (1986), Knowledge of Language, Berlin.
Zobacz w Google Scholar

Chomsky N. (2002), Syntactic Structures (2nd edition), New York.
Zobacz w Google Scholar

Clausner T., Croft W. (1997), Productivity and schematicity in metaphors, „Cognitive Science”, 21(3), s. 247–282.
Zobacz w Google Scholar

Davidson D. (2001), Inquiries into Truth and Interpretation (2nd edition), Oxford.
Zobacz w Google Scholar

Dummett M. (1981), Frege. Philosophy of Language (2nd edition), Cambridge.
Zobacz w Google Scholar

Eco U. (2009), Teoria semiotyki, przeł. M. Czerwiński, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Evans V. (2009), Leksykon językoznawstwa kognitywnego, przeł. M. Buchta, M. Cierpisz, J. Podhorodecka, A. Gicala, J. Winiarska, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Fauconnier G. (1997), Mappings in Thought and Language, Cambridge.
Zobacz w Google Scholar

Frege G. (1977), Pisma semantyczne, przeł. B. Wolniewicz, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Gärdenfors P. (1996), Mental Representation, Conceptual Spaces and Metaphors, „Synthese” 106(1), 21–47.
Zobacz w Google Scholar

Gärdenfors P. (2010), Jak Homo stał się Sapiens, przeł. T. Pańkowski, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Gemel A. (2015), Językowy model poznania. Kognitywne komponenty w kontynentalnej filozofii języka, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Gemel A. (2016), Codzienność metafory w perspektywie kognitywistycznej. Próba krytycznej analizy, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, 2(1), s. 172–186.
Zobacz w Google Scholar

Gerber G. (1871), Die Sprache als Kunst, Bromberg.
Zobacz w Google Scholar

Goodman N. (1997), Jak tworzymy świat, przeł. M. Szczubiałka, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Góralski A. (1994), Metody badań pedagogicznych w zarysie, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Harris Z. (1960), Structural Linguistics, Chicago.
Zobacz w Google Scholar

Harris Z. (1968), Mathematical Structures of Language (Interscience Tracts in Pure and Applied Mathematics), New York.
Zobacz w Google Scholar

Huizinga J. (1985), Homo ludens, przeł. M. Kurcka, W. Wirpsza, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Jäger G. (2010), Natural color categories are convex sets, [w:] Logic, Language and Meaning, red. M. Aloni, H. Bastiaanse, T. de Jager, K. Schulz, Berlin, s. 11–20.
Zobacz w Google Scholar

Jäkel O. (2003), Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. Kognitywno-lingwistyczna analiza metaforycznych modeli aktywności umysłowej, gospodarki i nauki, przeł. M. Banaś, B. Drąg, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Jakobson R. (1960), Poetyka w świetle językoznawstwa, przeł. K. Pomorska, „Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej”, 51/2, s. 431–473.
Zobacz w Google Scholar

Jeannerod M. (1994), The representing brain, neural corelates of motor intention and imaginery, „Behavioral and Brain Science”, 17(2), 187–202.
Zobacz w Google Scholar

Kant I. (1986), Krytyka władzy sądzenia, przeł. J. Gałecki, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Kempton W. (1981), The Folk Classification of Ceramics: A study of cognitive prototypes, San Diego.
Zobacz w Google Scholar

Klus-Stańska D. (2010), Dydaktyka wobec chaosu pojęć i zdarzeń, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Kopaliński W. (2004), Słownik symboli, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Kripke S. (2001), Nazywanie a konieczność, przeł. B. Chwedeńczuk, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Kubicka D. (1994), Poznawcze i praktyczne aspekty badań nad myśleniem metaforycznym, „Studia Psychologiczne”, XXXII(2), s. 7–20.
Zobacz w Google Scholar

Labov W. (1973), Sociolinguistic Patterns, Pennsylvania.
Zobacz w Google Scholar

Lakoff G. (2011) Kobiety, ogień i rzeczy niebezpieczne. Co kategorie mówią nam o umyśle, przeł. M. Buchta, A. Kotarba, A. Skucińska, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Lakoff G., Johnson M. (1999), Co kognitywizm wnosi do filozofii, przeł. A. Pawelec, „Znak”, 11, s. 25–32.
Zobacz w Google Scholar

Lakoff G., Johnson M. (2010), Metafory w naszym życiu, przeł. T. P. Krzeszowski, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Langacker R.W. (1987), Foundations of Cognitive Grammar. Theoretical Prerequisites, vol. 1, Stanford.
Zobacz w Google Scholar

Langacker R.W. (2006), Gramatyka konstrukcyjna, konstrukcje gramatyczne i gramatyzacja z punktu widzenia gramatyki kognitywnej, przeł. W. Kubiński, [w:] O. Sokołowska, D. Stanulewicz (red.), Językoznawstwo kognitywne III. Kognitywizm w świetle innych teorii, Gdańsk.
Zobacz w Google Scholar

Langacker R.W. (2009), Gramatyka kognitywna. Wprowadzenie, przeł. E. Tabakowska, M. Buchta, H. Kardela, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Lewis C.S. (2012), Miracles, New York.
Zobacz w Google Scholar

Lewis D.K. (1969), Convention: A philosophical study, Harvard.
Zobacz w Google Scholar

Lewis D.K. (1972), General semantics, [w:] D. Davidson, G. Harman (red.), Semantics of Natural Language, Dordrecht.
Zobacz w Google Scholar

Lyons J. (1998), Chomsky, przeł. B. Stanosz, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Meijers A. (1996), O tle historycznym filozoficzno-językowych ujęć wczesnego Nietzschego, przeł. A. Mikulski, [w:] Jedność i wielość, red. S. Sarnowski, Bydgoszcz.
Zobacz w Google Scholar

Montague R. (1974), Formal Philosophy, New Haven.
Zobacz w Google Scholar

Neurath O. (1954), Protocol Sentences, [w:] Logical Positivism, red. A. Ayer, London.
Zobacz w Google Scholar

Nietzsche F. (1997), Przedstawienie retoryki starożytnej, przeł. B. Baran, [w:] Nietzsche 1900–2000, red. A. Przybysławski, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Nietzsche F. (2001), Język i retoryka, przeł. P. Pieniążek, „Sztuka i Filozofia”, nr 19, s. 5–24.
Zobacz w Google Scholar

Nietzsche F. (2009), O prawdzie i kłamstwie w pozamoralnym sensie, [w:] F. Nietzsche, Pisma pozostałe, przeł. B. Baran, Warszawa 2009.
Zobacz w Google Scholar

Noble W., Davidson I. (1996), Human Evolution, Language and Mind. A psychological and archeological inquiry, Cambridge.
Zobacz w Google Scholar

Okabe A., Boots B., Sugihara K. (1992), Spatial Tessellations: Concepts and applications of Voronoi diagrams, New York.
Zobacz w Google Scholar

Ortega y Gasset J. (1996), Dwie wielkie metafory (W dwusetną rocznicę urodzin Kanta), [w:] J. Ortega y Gasset, Dehumanizacja sztuki i inne eseje, przeł. P. Niklewicz, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Özçalişkan Ş. (2007), Metaphors we move by: Children’s developing understanding of metaphorical motion in typologically distinct languages, „Metaphor and Symbol”, 22(2), 147–168.
Zobacz w Google Scholar

Pellionisz A., Llinas R. (1979), Brain modeling by tensor network theory and computer simulation. The cerebellum: distributed processor for predictive coordination, „Neuroscience”, 4(3), 323–348.
Zobacz w Google Scholar

Pellionisz A., Llinas R. (1980), Tensorial approach to the geometry of brain function: cerebellar coordination via a metric tensor, „Neuroscience”, 5(7), s. 1125–1136.
Zobacz w Google Scholar

Pellionisz A., Llinas R. (1982), Space-time representation in the brain. The cerebellum as a predictive space-time metric tensor, „Neuroscience”, 7(12), s. 2949–2970.
Zobacz w Google Scholar

Pellionisz A., Llinas R. (1985), Tensor network theory of the metaorganization of functional geometries in the central nervous system, „Neuroscience”, 16(2), s. 245–273.
Zobacz w Google Scholar

Piekarski J. (2011), Estetyzacja praktyki akademickiej – głos w dyskusji na temat perspektywy uczestniczącej, [w:] Innowacje w edukacji akademickiej. Szkolnictwo wyższe w procesie zmiany, red. J. Piekarski, D. Urbaniak-Zając, Łódź, s. 248–250.
Zobacz w Google Scholar

Pieniążek P. (2006), Suwerenność a nowoczesność. Z dziejów poststrukturalistycznej recepcji myśli Nietzschego, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Pind J.L. (2014), Edgar Rubin and Psychology in Denmark: Figure and ground, New York.
Zobacz w Google Scholar

Putnam H. (1981), Reason, Truth and History, Cambridge.
Zobacz w Google Scholar

Rosch E. (1975), Cognitive representation of semantic categories, „Journal of Experimental Psychology: General”, 104(3), s. 192–223.
Zobacz w Google Scholar

Rosch E. (1977), Human categorization, [w:] Studies in Cross-cultural Psychology, red. N. Warren, London.
Zobacz w Google Scholar

Rubin E. (1915), Synsoplevede figurer: studier i psykologisk Analyse, Copenhagen.
Zobacz w Google Scholar

Rubin E. (1958), Figure and ground, [w:] Readings in Perception, red. D.C. Beardslee, M. Wertheimer, Princeton, s. 194–203.
Zobacz w Google Scholar

Skinner B.F. (1957), Verbal Behavior, New York.
Zobacz w Google Scholar

Skorny Z. (1966), Współczesne metody badań psychologicznych, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar

Skyrms B. (2008), Signals: Evolution, Learning & Information, Oxford.
Zobacz w Google Scholar

Sticht T.G. (1993), Educational uses of metaphor, [w:] Metaphor and Thought, red. A. Ortony, Cambridge.
Zobacz w Google Scholar

Tarski A. (1995), Pojęcie prawdy w językach nauk dedukcyjnych, [w:] A. Tarski, Pisma logiczno-filozoficzne. Tom 1. Prawda, Warszawa, s. 13–172.
Zobacz w Google Scholar

Taylor J.R. (2001), Kategoryzacja w języku: prototypy w teorii językoznawczej, przeł. A. Skucińska, Kraków. Taylor J.R. (2007), Gramatyka kognitywna, przeł. M. Buchta, Ł. Wiraszka, Kraków.
Zobacz w Google Scholar

Tourangeau R., Sternberg R.J. (1982), Understanding and Appreciating Metaphor, „Cognition”, 11(3), s. 203–244.
Zobacz w Google Scholar

Turing A. (2004), Intelligent machinery, [w:] B.J. Copeland, The Essential Turing: Seminal writings in computing, logic, philosophy, artificial intelligence, and artificial life: plus the secrets of enigma, Oxford, s. 395–432.
Zobacz w Google Scholar

Van Valin R. (1993), A synopsis of role and reference grammar, [w:] Advances in Role and Reference Grammar, red. R. Van Valin, Amsterdam.
Zobacz w Google Scholar

Whorf B.L. (1982), Język, myśl i rzeczywistość, przeł. T. Hołówka, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Wierzbicka A. (1975), Why „kill” does not mean „cause to die”: The semantics of action sentences, „Foundations of Language”, 13(4), s. 491–528.
Zobacz w Google Scholar

Wierzbicka A. (1985), Lexicography and Conceptual Analysis, Ann Arbor.
Zobacz w Google Scholar

Wiśniewska-Kin M. (2009), „Miłość jest jak wiatrak”, czyli o poznawczej naturze metafor dziecięcych, Łódź.
Zobacz w Google Scholar

Wygotski L.S. (1971), Narzędzie i znak w rozwoju dziecka, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Wygotski L.S. (1981), Myślenie i mowa, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Wygotski L.S. (1989), Zabawa i jej rola w rozwoju umysłowym dziecka, „Nowiny Psychologiczne”, 5(6), s. 3–23. Zaczyński Z. (1995), Praca badawcza nauczyciela, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pwn.pl/sjp/rower;2515875.html [dostęp: 15.09.2022]. https://sjp.pl/maszt [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pl/%C5%BCagiel [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pwn.pl/sjp/lodyga;2479978.html [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pwn.pl/sjp/kwiat;2477074.html [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pwn.pl/sjp/klepsydra;2563580.html [dostęp: 15.09.2022]. https://sjp.pl/klucz [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pwn.pl/slowniki/zamek.html [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pwn.pl/sjp/dzien;2455714.html [dostęp: 15.09.2022]. https://sjp.pl/noc [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pl/drzewo [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pwn.pl/sjp/sciana;2527600.html [dostęp: 15.09.2022]. https://sjp.pl/sklepienie [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

https://sjp.pwn.pl/sjp/zegar;2545445.html [dostęp: 15.09.2022]. https://sjp.pl/czas [dostęp: 15.09.2022].
Zobacz w Google Scholar

okladka

Opublikowane

6 lutego 2023

Licencja

Licencja

Szczegóły dotyczące dostępnego formatu publikacji: ISBN

ISBN

ISBN-13 (15)

978-83-8220-971-6

Szczegóły dotyczące dostępnego formatu publikacji: ISBN (e-book)

ISBN (e-book)

ISBN-13 (15)

978-83-8220-972-3