„Nie mam nawet protekcji, żeby umrzeć”. Medycyna w łódzkim getcie (1940–1944)

Krystyna Radziszewska

doi:10.18778/8445-080-2

„Nie mam nawet protekcji, żeby umrzeć”. Medycyna w łódzkim getcie (1940–1944)

Krystyna Radziszewska

Uniwersytet Łódzki , Instytut Filologii Germańskiej, Zakład Niemcoznawstwa

https://orcid.org/0000-0002-6508-9742

Publikacja:

Medycyna w Kraju Warty

Strony: 55-81

DOI: https://doi.org/10.18778/8445-080-2.4

Słowa kluczowe: opieka zdrowotna, getto łódzkie, Kraj Warty, szpitale, mordowanie chorych

Opublikowane: 27 sierpnia 2026

Kategorie: Historia

Artykuł poświęcony jest służbie zdrowia w getcie łódzkim, zarówno lekarzom, jak i pacjentom. Jedno z podstawowych pytań badawczych brzmi, jak wyglądała opieka medyczna w hermetycznie zamkniętym getcie, pozbawionym kontaktu ze światem zewnętrznym, leków, łóżek szpitalnych i przy niewystarczającej liczbie personelu medycznego. W pierwszej części przedstawiono organizację systemu opieki zdrowotnej, w tym organizację i kierownictwo Wydziału Zdrowia, jak i pozostały personel medyczny. Mordowanie mieszkańców getta rozpoczęło się już w 1940 r. wraz z deportacją chorych psychicznie do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem; jest to kolejny wątek tematyczny poruszony w artykule. W kolejnej części opisano wyzwania, przed którymi stali lekarze i pielęgniarki podczas leczenia pacjentów w sytuacji ciągłego niedoboru leków i przy ograniczonej liczbie łóżek szpitalnych. Na podstawie dokumentów osobistych i oficjalnych raportów artykuł opisuje akcję z września 1942 r., która przeszła do historii getta jako „wielka szpera”. W tym czasie dzieci poniżej 10. roku życia, osoby starsze powyżej 65 roku życia oraz osoby chore i niemogące pracować zostały wysłane na śmierć. W artykule omówiono ponadto choroby najczęściej nękające więźniów łódzkiego getta.

Krystyna Radziszewska - Uniwersytet Łódzki; Instytut Filologii Germańskiej, Zakład Niemcoznawstwa

Dr. hab. prof. nadzw. Pracownik naukowy w Zakładzie Niemcoznawstwa Instytutu Filologii Germańskiej Uniwersytetu Łódzkiego. Jest autorką licznych artykułów na temat życia społecznego i kulturalnego łódzkich Żydów i Niemców oraz artykułów na temat literatury i kultury w łódzkim getcie. Opublikowała wiele tekstów źródłowych z łódzkiego getta. Jest współredaktorką pięciotomowej Kroniki łódzkiego getta w językach oryginału, czyli w języku polskim i niemieckim oraz Encyklopedii getta. W 2011 r. w wydawnictwie Peter Lang we Frankfurcie nad Menem ukazała się monografia Flaschenpost aus der Hölle. Texte aus dem Lodzer Getto poświęcona twórczości w łódzkim getcie.

W latach 2012–2017 kierowała projektem NPRH „Kultura i literatura łódzkich Żydów 1918–1950. Krytyczna edycja źródeł”, w ramach którego ukazało się sześć tomów tekstów źródłowych, w latach 2015–2022 projektem NPRH „Kultura literacka Łodzi do 1939 r.”, który zaowocował wydaniem 3 tomów antologii tekstów literackich i prasowych dotyczących Łodzi oraz Słownikiem kultury literackiej Łodzi do 1939 r. W latach 2018–2025 zrealizowany był kolejny projekt NPRH „Łódzka awangarda jidysz”, w ramach którego ukazały się teksty łódzkich przedstawicieli awangardy kręgu Jung Jidysz w języku polskim oraz angielskim. Obecnie realizuje projekt NPRH „Żydowskie Księgi Pamięci Łodzi” (2024–2028). Jest współwydawcą serii wydawniczej Judaica łódzkie oraz Kultura literacka Łodzi. W 2022 r. otrzymała wraz z prof. Saschą Feuchertem z uniwersytetu w Giessen wspólną polsko-niemiecką nagrodę Copernicus za badania nad łódzkim gettem. Nagroda jest ufundowana przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej oraz Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG).

Licencja

Jak cytować

Radziszewska, K., Steger, F., & Góralczyk-Bińkowska, A. (Red.). (2026). „Nie mam nawet protekcji, żeby umrzeć”. Medycyna w łódzkim getcie (1940–1944). W Medycyna w Kraju Warty (s. 55-81). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8445-080-2.4

Pobierz cytowania

Inne teksty tego samego autora

Hans-Jürgen Bömelburg, Marlene Klatt, Łukasz M. Plęs, Krystyna Radziszewska, Kajetan Stobiecki, Między Łodzią a Litzmannstadt: niemieckie świadectwa z lat 1939-1945
Krystyna Radziszewska, Magdalena Ruta, Frank Szlomo, Dziennik z łódzkiego getta (1941-1942)
Aleksandra Bak-Zawalski, Krystyna Radziszewska, Oskar Rosenfeld, „Dać przyczynek do historii kultury getta”
Oskar Singer, Ewa Wiatr, Krystyna Radziszewska, Sascha Feuchert, Reportaże i eseje z getta łódzkiego
Dariusz Dekiert, Irmina Gadowska, Krystyna Radziszewska, Jesteśmy bardami, trubadurami…
Dariusz Dekiert, Irmina Gadowska, Krystyna Radziszewska, Pogawędki
Katarzyna Badowska, Tomasz Cieślak, Krystyna Pietrych, Krystyna Radziszewska, Kamil Śmiechowski, Inga B. Kuźma, Tomasz Ferenc, Marta Sikorska, Rafał Matyja, Przemysław Waingertner, Marcin Szymański, Ewelina Maria Kostrzewska, Grażyna Ewa Karpińska, Krzysztof Stefański, Aleksandra Sumorok, Małgorzata Nieszczerzewska, Elżbieta Rybicka, Wojciech Browarny, Dorota Samborska-Kukuć, Kamil Piskała, Tomasz Wójcik, Tomasz Majewski, Elżbieta Umińska-Tytoń, Aneta Pawłowska, Leszek Karczewski, Agnieszka Karpowicz, Irmina Gadowska, Piotr Olkusz, Karolina Prykowska-Michalak, Monika Wąsik-Linder, Karolina Kołodziej, Łukasz Biskupski, Przemysław Owczarek, Łódź. Miasto modernistyczne
Przemysław Owczarek, Krystyna Radziszewska, Katarzyna Badowska, Bartłomiej Cieśla, Karolina Kołodziej, Krystyna Piątkowska, Pogranicze folkloru i kultury popularnej w wielkomiejskiej Łodzi. Od połowy XIX wieku do 1939 roku
Dariusz Dekiert, Krystyna Radziszewska, Ewa Wiatr, Wśród łódzkich Żydów. Wspomnienia o mieście młodości
Krystyna Radziszewska, Sasha Feuchert, Hans-Jürgen Bömelburg, Monika Kucner, Jennifer Ehrhardt, „Cud, że ręka jeszcze pisze…”. Świadectwa z łódzkiego getta z materiałami dydaktycznymi dla uczniów i studentów