Nazistowskie zbrodnie eugeniczne w polskiej kulturze pamięci

Magdalena Sara Guschlbauer

doi:10.18778/8445-080-2

Nazistowskie zbrodnie eugeniczne w polskiej kulturze pamięci

Magdalena Sara Guschlbauer

Sprachzentum „Profil”, Wiesbaden

https://orcid.org/0000-0002-0894-3666

Publikacja:

Medycyna w Kraju Warty

Strony: 41-53

DOI: https://doi.org/10.18778/8445-080-2.3

Słowa kluczowe: opieka zdrowotna, getto łódzkie, Kraj Warty, szpitale, mordowanie chorych

Opublikowane: 27 sierpnia 2026

Kategorie: Historia

Ofiary zbrodni eugenicznych dokonanych przez nazistów na pacjentach szpitali psychiatrycznych, m.in. na przyłączonych do Rzeszy polskich ziemiach mogą być ze współczesnej perspektywy uznane za jedne z najbardziej tabuizowanych ofiar II wojny światowej w Polsce. Może to wynikać z transnarodowego charakteru tej grupy dotkniętych polityką eksterminacji, do której należeli nie tylko nieuleczalnie chorzy lub upośledzeni polscy pacjenci, ale także pacjenci innych narodowości, w tym niemieckiej. Poniższy artykuł podejmuje temat polskiej kultury pamięci dotyczącej zbrodni eugenicznych i poddaje analizie jej typowe przejawy: działalność instytucji państwowych, pamięć środowisk psychiatrycznych, działalność lokalnych badaczy oraz przykłady z polskiej literatury, filmu oraz sztuk wizualnych. Tekst próbuje odpowiedzieć na pytanie, jak polska kultura pamięci balansuje między swoim narodowych charakterem a naturą nazistowskich zbrodni eugenicznych, w których to nie przynależność etniczna jednostki, ale choroba była kryterium eksterminacji.

Magdalena Sara Guschlbauer - Sprachzentum „Profil”, Wiesbaden

Dr, absolwentka Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistyczno-Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego oraz Studiów Języka i Kultury Niemieckojęzycznej w Europie Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Justusa Liebiga w Giessen. W latach 2020–2022 asystent dydaktyczno-naukowy w Zakładzie Niemcoznawstwa Instytutu Filologii Germańskiej UŁ. Promocja doktorska w zakresie nauk o kulturze i religii uzyskana w 2025 r. na podstawie pracy Prasa Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego jako obraz dyskursu narodowego i kulturowego luteran w II Rzeczypospolitej. Publikowała m.in. w „Przeglądzie Religioznawczym” oraz Słowniku kultury literackiej Łodzi do 1939 r., Łódź 2022. Ponadto brała udział w projektach badawczych NPRH „Łódzka awangarda jidysz. Krytyczna edycja źródeł” oraz „Kultura literacka Łodzi do 1939 r.”.

Licencja

Jak cytować

Guschlbauer, M. S. (2026). Nazistowskie zbrodnie eugeniczne w polskiej kulturze pamięci. W K. Radziszewska, F. Steger, & A. Góralczyk-Bińkowska (Red.), Medycyna w Kraju Warty (s. 41-53). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8445-080-2.3

Pobierz cytowania

Inne teksty tego samego autora

Hans-Jürgen Bömelburg, Marlene Klatt, Łukasz M. Plęs, Krystyna Radziszewska, Kajetan Stobiecki, Między Łodzią a Litzmannstadt: niemieckie świadectwa z lat 1939-1945
Krystyna Radziszewska, Magdalena Ruta, Frank Szlomo, Dziennik z łódzkiego getta (1941-1942)
Aleksandra Bak-Zawalski, Krystyna Radziszewska, Oskar Rosenfeld, „Dać przyczynek do historii kultury getta”
Oskar Singer, Ewa Wiatr, Krystyna Radziszewska, Sascha Feuchert, Reportaże i eseje z getta łódzkiego
Dariusz Dekiert, Irmina Gadowska, Krystyna Radziszewska, Jesteśmy bardami, trubadurami…
Dariusz Dekiert, Irmina Gadowska, Krystyna Radziszewska, Pogawędki
Katarzyna Badowska, Tomasz Cieślak, Krystyna Pietrych, Krystyna Radziszewska, Kamil Śmiechowski, Inga B. Kuźma, Tomasz Ferenc, Marta Sikorska, Rafał Matyja, Przemysław Waingertner, Marcin Szymański, Ewelina Maria Kostrzewska, Grażyna Ewa Karpińska, Krzysztof Stefański, Aleksandra Sumorok, Małgorzata Nieszczerzewska, Elżbieta Rybicka, Wojciech Browarny, Dorota Samborska-Kukuć, Kamil Piskała, Tomasz Wójcik, Tomasz Majewski, Elżbieta Umińska-Tytoń, Aneta Pawłowska, Leszek Karczewski, Agnieszka Karpowicz, Irmina Gadowska, Piotr Olkusz, Karolina Prykowska-Michalak, Monika Wąsik-Linder, Karolina Kołodziej, Łukasz Biskupski, Przemysław Owczarek, Łódź. Miasto modernistyczne
Przemysław Owczarek, Krystyna Radziszewska, Katarzyna Badowska, Bartłomiej Cieśla, Karolina Kołodziej, Krystyna Piątkowska, Pogranicze folkloru i kultury popularnej w wielkomiejskiej Łodzi. Od połowy XIX wieku do 1939 roku
Dariusz Dekiert, Krystyna Radziszewska, Ewa Wiatr, Wśród łódzkich Żydów. Wspomnienia o mieście młodości
Krystyna Radziszewska, Sasha Feuchert, Hans-Jürgen Bömelburg, Monika Kucner, Jennifer Ehrhardt, „Cud, że ręka jeszcze pisze…”. Świadectwa z łódzkiego getta z materiałami dydaktycznymi dla uczniów i studentów