Rodowody Baryki

Artykuł podejmuje zagadnienie rodziny w ostatniej powieści Stefana Żeromskiego. W pierwszym akapicie Przedwiośnia narrator deklaruje, że problem rodziny człowieka współczesnego ograniczony jest do relacji z matką i ojcem, jednak wbrew tej deklaracji głównemu bohaterowi przypisane zostają dwa rodowody korespondujące z dziedzictwem kulturowym pokolenia samego autora: szlacheckimi korzeniami rodzinnymi i wiarą w postęp dzięki rewolucji technicznej. Pierwszy wywodzi Cezarego od pradziada Kaliksta, który był ostatnim panem Sołowijówki, ale majątek stracił w wyniku represji popowstaniowych. Drugi odsłania przed nim w pociągu repatriacyjnym ojciec, opowiadając o kuzynie, inżynierze Baryce, który buduje w Polsce nową cywilizację. W obu wypadkach dziedzictwo rodowe nie ma statusu rzeczywistego: Sołowijówka dawno przepadła, ginie cenny pamiętnik, szklanych domów nigdzie nie widać. Zarazem obie historie rodziny ujęte zostały w nawias wątpliwości poprzez prezentację podporządkowaną konwencji odbierającej im status wiarygodności: w pierwszym wypadku decyduje o tym gawędowy pastisz, w drugim dialogiczna gra. Wydaje się więc, że w ostatniej powieści Żeromski przerwał linię dziedziczenia postaw i idei, której sam był spadkobiercą, wskazał na całkowitą odmienność sytuacji młodych po pierwszej wojnie światowej i odzyskaniu niepodległości. Rzeczywiście – młodym pozostają ojciec i matka: oboje umierający w tęsknocie za ojczyzną i tym dziedzictwem naznaczający syna.