Miłość, lojalność czy powinność? O małżeństwie margrabiego Aleksandra i Pauliny z Potockich Wielopolskich

Celem artykułu jest zaprezentowanie i omówienie złożonej relacji małżeńskiej Pauliny z Potockich Wielopolskiej i jej męża, margrabiego Aleksandra Wielopolskiego oraz próba oceny na ile postawa kobiety wpisywała się w model XIX-wiecznej idealnej żony. Podstawę do opracowania tak sformułowanego tematu stanowi korespondencja wymieniana między małżonkami oraz innymi członkami rodziny, zgromadzona w Archiwum Państwowym w Kielcach, która odsłania zarówno bliską więź emocjonalną, jak i napięcia w ich relacji, a także literatura parenetyczna z okresu XIX stulecia.
Listy Pauliny z Potockich adresowane do męża odzwierciedlają jej troskę o zdrowie i sprawy partnera oraz zaangażowanie w życie rodzinne, ale także ujawniają trudności wynikające z nieobecności Aleksandra i codziennych wyzwań. Mimo pojawiających się napięć i skrywanych żalów, Paulina pozostawała lojalna i oddana, zgodnie z oczekiwaniami wobec kobiet w tamtym okresie. Analiza relacji małżonków pozwala zrozumieć dynamikę ich związku oraz rolę Pauliny w życiu i decyzjach Aleksandra, stanowiąc jednocześnie przykład typowego dziewiętnastowiecznego związku polskiej arystokracji.
Udział w konferencji Życie prywatne Polaków w XIX wieku „Relacje – więzi – parantele”, stanowił element projektu badawczego pn.: „W cieniu sławnego męża – życie i działalność Pauliny z Potockich Wielopolskiej w świetle archiwów rodzinnych (w tym korespondencji z margrabią z lat 1860–1862)” realizowanego ze środków pochodzących z konkursu „Doktoranckie granty badawcze” ed. 2022 finansowanym w ramach zwiększonej o 2% subwencji dla Uczelni, które przystąpiły do konkursu Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza.