Retoryka jak narzędzie badania naszych myśli: czym jest téchne rhetoriké?

Jakub Z. Lichański

doi:10.18778/8142-285-7

Retoryka jak narzędzie badania naszych myśli: czym jest téchne rhetoriké?

Jakub Z. Lichański

Uniwersytet Warszawski, Instytut Polonistyki Stosowanej, Zakład Retoryki i Mediów

Publikacja:

Tropami retoryki, stylistyki i dziennikarstwa. Tom dedykowany Profesor Barbarze Bogołębskiej

Strony: 45-60

DOI: https://doi.org/10.18778/8142-285-7.05

Słowa kluczowe: audycja radiowa, reportaż radiowy, publicystyka okolicznościowa, stylistyka, dziennikarstwo, retoryka, propaganda

Opublikowane: 11 września 2019

Kategorie: Filologia polska, Otwarty dostęp

Pliki do pobrania

PDF

Retoryka jest nie tylko metodologią nauk humanistycznych; jest najważniejszą z nauk, jaką zostawili nam antyczni myśliciele. Określa ona nie tylko metody argumentacji z przesłanek niepewnych, jest nie tylko teorią tekstu, ale przede wszystkim – jest narzędziem do organizowania naszych myśli i przygotowywania tekstów, których celem ma być przekonywanie, ale tak, aby uzyskać wiedzę a nie mniemanie (Kant). Jednakże jak wiemy, język, którym się posługujemy, jest niezwykle zawodny. Ostrzegali przed tym i Platon, i Arystoteles. Zarazem oni zbudowali podwaliny téchne rhetoriké, której kształt systemowy zawdzięczamy Kwintylianowi. Retoryka – jak twierdzili jej zarówno antyczni, jak i współcześni badacze – nie jest słownikiem chwytów (Volkmann); jest raczej analogonem logiki (Volkmann). Jak powiada Wilhelm Windelband, „dzięki gramatyce i retoryce poznaliśmy prawidłowe reguły myślenia”. Autor sięga nie tylko do tradycji badań nad retoryką, ale i nad językiem, głównie odnosząc się do tradycji Koła wiedeńskiego (Der Wiener Kreis). Acz dorobek współczesnego językoznawstwa, a także współczesnych badań nad filozoficznymi podstawami badań nad językiem będą uwzględnione, to jednak perspektywa zarówno wyznaczona przez Immanuela Kanta, jak i badaczy z kręgu Der Wiener Kreis jest dominująca. Celem niniejszego studium jest nie tylko przypomnienie tezy Windelbanda, ale i jej pełniejsze dowiedzenie.

Jakub Z. Lichański - Uniwersytet Warszawski, Instytut Polonistyki Stosowanej, Zakład Retoryki i Mediów

Jakub Zdzisław Lichański – prof. dr hab., specjalista w zakresie nauk filologicznych (filologia polska, historia literatury, literatura i kultura popularna, historia, teoria i praktyka retoryki). Najważniejsze publikacje: Retoryka od średniowiecza do baroku. Teoria i praktyka (1992), Łukasz Górnicki – Sarmacki Castiglione (1998), Retoryka od renesansu do współczesności – tradycja i innowacja (2000), Opowiadania J.R.R. Tolkiena o krawędzi epok i czasów (2003), Retoryka. Historia – teoria – praktyka (2007), „Niobe” K.I. Gałczyńskiego (2015), Filologia – Filozofia – Retoryka. O narzędziach badań (nie tylko) literatury popularnej (2017), Niepopularnie o popularnej. O narzędziach badań literatury (2018). Redaktor opracowań: Od Oświecenia ku Romantyzmowi. Kultura polska ok. 1800 (1996), J.R.R. Tolkien: recepcja polska (1996), Retoryka i badania literackie (1998), Retoryka i krytyka retoryczna: kompendium retoryczne (2012). Autor wielu artykułów opublikowanych m.in. na łamach „Literatura i Kultura Popularna”, a także w tomach zbiorowych z serii Fantastyczność i cudowność (Zielona Góra, Poznań) oraz POPKultura – POPLiteratura (Uniwersytet Wrocławski). Należy do grona autorów Historisches Wörterbuch der Rhetorik. Członek Polskiego Towarzystwa Filologicznego, Towarzystwa Przyjaciół Historii, International Society for the History of Rhetoric, redaktor naczelny „Forum Artis Rhetoricae”. Zob. też hasło w Wikipedii (Jakub Z. Lichański).

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

Lichański, J. Z. (2019). Retoryka jak narzędzie badania naszych myśli: czym jest téchne rhetoriké?. W M. Worsowicz & B. Fiołek-Lubczyńska (Red.), Tropami retoryki, stylistyki i dziennikarstwa. Tom dedykowany Profesor Barbarze Bogołębskiej (s. 45-60). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8142-285-7.05