„…by Bachusa uczcić należycie…” Tragiczna śmierć marszałka szlachty guberni mińskiej Leona Osztorpa (1851) w satyrycznej refleksji Ignacego Legatowicza - Snapkouski, Yury (Śmiech, humor, satyra, 2024)
Artykuł opowiada o historii postrzegania postaci jednego z najbardziej wybitnych liderów szlachty litewsko-białoruskiego kraju z XIX w. – Leona Osztorpa (1786–1851). Był on właścicielem ziemskim dużych majątków, który przez 24 lata (1823–1847) nieodmiennie zajmował stanowisko gubernialnego marszałka szłachty w Mińsku Litewskim. Jego nagła śmierć w wyniku wypadku, w przeddzień Wielkanocy, zszokowała społeczność i zyskała oddźwięk w twórczości mińskiego satyryka, mistrza epigramatów, Ignacego Legatowicza (1796–1867).Legatowicz napisał kilka epigramatów na temat śmierci Osztorpa, mających cechy czarnego humoru. W nich zauważalne jest odnotowanie z pewną głębokością psychologiczną tendencji do zmian w społeczeństwie przed końcem epoki pańszczyzny. Rozpowszechnione w formie ustnej i pisemnej epigramaty Legatowicza zyskały szeroką popularność. W pierwszej połowie XX w. korzystał z nich polski historyk, profesor Uniwersytetu Wileńskiego, Janusz Iwaszkiewicz (1879–1944), wydawca pierwszej części wspomnień wybitnego działacza Edwarda Woyniłłowicza (syna chrzestnego Leona Osztorpa). Iwaszkiewicz lokalizował te epigramaty w kontekście dyskursu antyimperialnego (antyrosyjskiego).Epigramaty Legatowicza, opatrzone negatywnymi komentarzami profesora Iwaszkiewicza wobec Osztorpa, zostały w połowie lat trzydziestych XX w. przedmiotem ostrej zaocznej kontrowersji z nim ze strony sędziwej Michaliny Horwattowej (młodszej siostry Edwarda Woyniłłowicza), która była drugą żoną zięcia Leona Osztorpa – Ottona Horwatta. Michalina Ηorwattowa, będąc nosicielką ustnej historii, ale, oczywiście źle rozumiejąc istotę satyry, przedstawiła własną, stronniczą opinię o Leonie Osztorpie.