Prace fortyfikacyjne cezarian i pompejańczyków pod Dyrrachium (48 r. p.n.e.) - Wilczyński, Michał (Narzędzia wojny, 2023)
W trakcie kampanii prowadzonych podczas wojny galijskiej oraz wojny domowej Gajusz Juliusz Cezar wielokrotnie prowadził działania oblężnicze, osobiście dowodząc co najmniej 17 oblężeniami. Cezar niejednokrotnie wykazywał się w ich trakcie innowacyjnością, której najbardziej znanym przykładem jest budowa podwójnej linii umocnień wokół Alezji w 52 r. p.n.e., która pozwoliła Rzymianom odeprzeć ataki zarówno galijskiej odsieczy, jak i oblężonych. Niemniej interesujące wydają się działania oblężnicze, podjęte przez Cezara pod Dyrrachium w roku 48 p.n.e., którym poświęcony został niniejszy artykuł. Wykazał się on wówczas szczególną kreatywnością i śmiałością, otaczając liczniejszą armię Gnejusza Pompejusza Wielkiego pasem umocnień o długości ok. 25 km. W artykule analizie poddano następujące kwestie: topografia miejsca działań wojennych; przyczyny rozpoczęcia działań fortyfikacyjnych przez Cezara; rodzaje umocnień wznoszonych przez jego podkomendnych; roboty fortyfikacyjne wykonywane przez pompejańczyków i ich działania, mające na celu spowolnienie prac przeciwnika; czynniki umożliwiające przełamanie blokady przez wojska Pompejusza. W zakończeniu przedstawiono oceny przedsięwzięcia Cezara, a także podjęto próbę odpowiedzi na pytanie o wyjątkowość działań prowadzonych pod Dyrrachium z punktu widzenia starożytnej sztuki wojennej. Podstawę źródłową analizy stanowi przekaz III księgi Commentarii de bello civili Cezara (BC III, 41–54; 58–72), uzupełniony o relacje innych autorów starożytnych.