Pochówki wojenne na terenie obwodu zaporoskiego jako metoda instrumentalizacji pamięci o II wojnie światowej - Varian, Oksana (Społeczne skutki wojen, 2024)
W artykule omówiono praktykę wykorzystywania przez Rosję pochówków z II wojny światowej do konstruowania agresywnej koncepcji pamięci o wojnie w sowieckiej i poradzieckiej przestrzeni publicznej oraz późniejszego wykorzystania pamięci jako narzędzia agresji militarnej. Ustalono, że Ukraina i Rosja ukształtowały odmienne typy pamięci o II wojnie światowej. Pamięć Ukrainy o II wojnie światowej to radość zwycięstwa połączona ze świadomą pamięcią o jej tragicznej cenie, wyrażona w zdaniu „Nigdy więcej”. Pamięć Rosji o II wojnie światowej jest inna – agresywna, usprawiedliwiająca wszelkie zbrodnie wojenne prawem zwycięzcy, wspierana przez militaryzację społeczeństwa, uosabiana hasłami „dziadkowie walczyli” i „możemy powtórzyć”. Na podstawie badań pochówków wojskowych z lat 1941–1944 na terenie obwodu zaporoskiego zidentyfikowano i przeanalizowano na konkretnych przykładach trzy charakterystyczne cechy stosunku władz radzieckich do pochówków wojskowych: depersonalizacja pamięci o wojnie, formalny charakter pochówków oraz oznakowanie centralnych części przestrzeni publicznej miast i wsi pochówkami wojskowymi. W tym kontekście przeprowadzono typologię i przedstawiono dane statystyczne dotyczące liczby pochówków z okresu II wojny światowej na terenie obwodu zaporoskiego. Ogólny obraz organizacji pochówków wojskowych na terenie obwodu zaporoskiego przedstawiono na przykładzie miasta Melitopol – miasta o znaczeniu strategicznym w wojnie niemiecko-sowieckiej 1941–1945 i w toczącej się wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Rosja wykorzystuje pomniki II wojny światowej na okupowanym terytorium Ukrainy jako element propagandy ideologicznej. Jednocześnie 60% zabytków dziedzictwa kulturowego obwodu zaporoskiego zniszczonych w wyniku ostrzału wojsk rosyjskich to pochówki wojskowe z okresu II wojny światowej.