Ironia vs sarkazm „Przewodnika po Krakowie” Kazimierza Bartoszewicza w kalendarzu humorystycznym „Ananas” z 1889 roku - Glugla, Paweł (Śmiech, humor, satyra, 2024)
Jednym z najczęściej wskazywanych polskich autorów przełomu XIX i XX w. w zakresie ironii, sarkazmu, humorystyki był Kazimierz Bartoszewicz. Można go nazwać mistrzem w tym zakresie. Jego szerokie zainteresowania, wszechstronna działalność publicystyczno-wydawniczo- polityczna, a także patriotyczna zasługują na uwagę. W tekście została dokonana próba zarysu jego niepospolitego talentu na przykładzie tekstu Przewodnik po Krakowie. W publikacji tej o cechach ironiczno-sarkastycznych, w humorystyczny sposób przedstawił czytelnikom zalety i wady zarówno miasta, jego infrastruktury, funkcjonowania różnorodnych instytucji, nazewnictwa ulic, obiektów, a w szczególny sposób mieszkańców i zarządzających grodem. Należy pamiętać, że był to czas niewoli narodowej, a tego typu publikacje miały na celu również wyrwanie ludzi z powszechnego marazmu i niemożności. Bartoszewicz był mistrzem w swoim fachu. Jako księgarz i wydawca dzieł historycznych pisywał celne, humorystyczne wiersze i wydawał równie świetny kalendarz humorystyczny „Ananas”. Wiele z jego diagnoz sytuacyjno-osobowych i ocen nie straciło również dzisiaj na swojej aktualności. Zawdzięczał to swojemu bystremu umysłowi, inteligencji, niepospolitemu zmysłowi postrzegania i celnemu analizowaniu wydarzeń, zachowań i ocen. Najważniejsze – nie był przy tym pamflecistą i paszkwilantem. Z biegiem lat wyrobił swój specyficzny styl i klasę. Wrodzony talent, tradycja rodzinna i rozległe naukowe przygotowanie predestynowały Bartoszewicza do pracy publicystyczno-redakcyjno-satyrycznej.