Śmiech XIX stulecia – garść refleksji na temat zakresu pojęcia i stanu badań (Śmiech, humor, satyra, 2024)
W pierwszym odczuciu wydawać by się mogło, iż w XIX w. Polacy pozbawieni własnej państwowości, przeżywający klęski kolejnych powstań narodowych i traumę z tym związaną, mogli być dalecy od poczucia humoru. Emocjonalny odbiór epoki przywodzi raczej skojarzenia z obrazami cierpienia, niezgody, buntu, smutku i tęsknoty. A jednak Polacy w okresie budowania swojej tożsamości narodowej, dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości pod wpływem przemian społecznych, cywilizacyjnych, modernizacyjnych, gospodarczych i demograficznych nie wyzbyli się poczucia humoru. Właśnie humor, umiejętność prowadzenia dowcipnych konwersacji i zabawne riposty były cenioną cechą mieszkańców ziem polskich. Humor i satyra pozwalały na oswojenie trudnej rzeczywistości i nieraz przybierały formę oporu wobec autorytarnych systemów władz zaborczych. Śmiech stanowił narzędzie wyrażające cały wachlarz emocji: od radości i akceptacji po ironię, kpinę, szyderstwo i negację. Był to ważny i ceniony komponent „towarzyskości”, czyli obcowania ze sobą ludzi w XIX-wiecznej codzienności. Autorzy artykułów zamieszczonych w niniejszym zbiorze dowodzą właśnie, że XIX w. nie był pozbawiony humoru. Starają się poszukiwać odpowiedzi na pytanie, jaki był śmiech stulecia? Rozważania zawarte na kartach książki wskazują, że był to przede wszystkim śmiech podtrzymujący na duchu, terapeutyczny, kompensacyjny, markujący ból, śmiech oswajający to, co obce, zagrażające, trudne do przyjęcia. Z pewnością tom jest zaledwie ułamkiem w odkrywaniu „uśmiechniętego oblicza epoki”, ale powinien zadziałać inspirująco na badaczy społeczeństwa polskiego pod zaborami.